Organizatat ndërkombëtare reagojnë për sjelljen policore: Trajtime mizore dhe tortura ndaj të rinjve

Konsorciumi “Të Bashkuar Kundër Torturës” (UATC) dhe Qendra Shqiptare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës dhe Traumës (ARCT), qendër anëtare e IRCT-së dhe anëtare e rrjetit të OMCT-së, shprehin shqetësim të thellë për akuzat serioze dhe të vazhdueshme për torturë dhe trajtime të tjera mizore, çnjerëzore ose poshtëruese, përdorim të tepruar të forcës dhe privim arbitrar të lirisë. Këto akuza lidhen me protestat, të cilat dëshmojnë një mobilizim të fuqishëm qytetar që ka vijuar në Shqipëri prej më shumë se 140 ditësh.

Që prej majit 2026, në Tiranë të Shqipërisë po zhvillohen protesta. Ato janë intensifikuar pas datës 13 tetor. Shprehim shqetësimin tonë lidhur me brutalitetin policor dhe përdorimin e tepruar të forcës për të heshtur protestuesit, si dhe keqtrajtimin gjatë transportimit të tyre dhe vendosjes në paraburgim (janë raportuar incidente në komisariatet e policisë nr. 1 dhe nr. 3, në Bllokun e Sigurisë dhe në Spitalin e Traumës).

ARCT ka marrë më shumë se 100 kërkesa për ndihmë mjekësore dhe ligjore. Ajo ka mbledhur dëshmi nga më shumë se 75 persona që kanë marrë pjesë në protesta. Këto dëshmi përshkruajnë:

- Të paktën 320 persona janë plagosur pas pjesëmarrjes në demonstrata (shifrat nuk përfshijnë të dhënat e përditësuara deri më 24 tetor). ARCT ka dokumentuar rastin e një 19-vjeçari, të cilit policia ia theu këmbën e djathtë më 13 tetor. Në pamjet filmike shihen katër efektivë që e mbajnë atë nga gjymtyrët, ndërsa këmba e dëmtuar nuk mbështetet.

- Përdorimin e plumbave prej gome gjatë protestave të 24 tetorit, ku u plagosën të paktën dy persona. Njëri prej tyre pësoi një dëmtim serioz në sy, shkalla e saktë e të cilit ende duhet të përcaktohet. Gjithashtu, ARCT-së i janë raportuar raste të përdorimit të shkopinjve të gomës, mburojave, gazit lotsjellës dhe topave të ujit nga forcat e rendit.

- Raste të gjuhës së urrejtjes: më 24 tetor janë raportuar 20 raste të përdorimit të gjuhës së urrejtjes nga efektivë të policisë.

- Më shumë se 32 persona janë mbajtur në komisariatet nr. 1 dhe nr. 3, ku janë raportuar raste të dhunës fizike dhe raste kur personat janë lënë pa ushqim për më shumë se 14 orë.

- Arrestimin e më shumë se 50 personave, mes tyre 18 fëmijë, pa një masë sigurie të caktuar nga gjykata. Më pas, ata janë mbajtur në ambientet e policisë përtej afatit ligjor prej 5 orësh, përpara shqyrtimit gjyqësor, të përcaktuar në nenin 19(2) të ligjit nr. 82/2024. Në komisariatin nr. 1, pesë nga tetë fëmijët kanë pretenduar se janë dhunuar fizikisht dhe verbalisht, ndërsa monitoruesit kanë konstatuar dëmtime te dy prej tyre. As prindërit dhe as psikologët nuk janë kontaktuar. Gjashtë fëmijë janë regjistruar gjithashtu në regjistrin e të rriturve.

- 118 persona janë mbajtur në Bllokun e Sigurisë, një institucion paraburgimi kapaciteti normal i të cilit është 67 persona. Ata kanë fjetur në dysheme.

- Të paktën dy protestues të plagosur po merrnin trajtim në spital ndërsa ishin të prangosur dhe nën mbikëqyrjen e dy efektivëve të policisë, megjithëse nuk paraqisnin rrezik të menjëhershëm, më 16 dhe 24 tetor.

Nëse vërtetohen, këto veprime mund të përbëjnë torturë ose trajtime të tjera çnjerëzore, sipas kuptimit të neneve 1 dhe 16 të Konventës së OKB-së kundër Torturës (UNCAT), si dhe privim arbitrar të lirisë, në kundërshtim me nenin 9 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike. Ato lidhen gjithashtu me nenet 86-90, 110 dhe 250-251 të Kodit Penal të Shqipërisë.

Për më tepër, tortura dhe trajtimet e tjera çnjerëzore ndaj fëmijëve ndalohen në mënyrë të posaçme nga neni 37 i Konventës për të Drejtat e Fëmijës. Akuzat që lidhen me fëmijët janë veçanërisht serioze. Neni 85 i Kodit të Drejtësisë Penale për të Mitur kërkon që arrestimi ose ndalimi i një fëmije të marrë miratimin e gjykatës brenda 48 orëve. Sipas nenit 37 të Konventës për të Drejtat e Fëmijës, privimi i një fëmije nga liria mund të përdoret vetëm si masë e fundit dhe për periudhën më të shkurtër të përshtatshme.

ARCT-së i është bashkuar Mekanizmi Kombëtar për Parandalimin e Torturës dhe organizata të tjera të shoqërisë civile për të monitoruar ngjarjet dhe për të ndjekur rastet individuale. Megjithatë, vëzhguesit e saj janë përballur me pengesa gjatë monitorimit të ngjarjeve dhe ndjekjes së situatës së personave në paraburgim, kryesisht për shkak të presionit nga institucionet shtetërore.

Prokuroria e Tiranës ka konfirmuar procedimin penal nr. 7806/2026, lidhur me viktimën që pësoi një dëmtim serioz në sy pasi u qëllua me plumba gome. Ajo ka bërë të ditur se ka siguruar rreth 20 kartela mjekësore të personave të plagosur.