A po shpërthen flluska e inteligjencës artificiale? Skenari për një rënie të tregut dhe 200 miliardë dollarë humbje

FINANCIAL TIMES

Për herë të tretë brenda pak javësh, aksionet e kompanive të teknologjisë janë përfshirë nga rënia, duke shtuar shqetësimet se bumi i investimeve në inteligjencën artificiale mund të jetë duke krijuar një flluskë të re financiare. Investitorët po vënë gjithnjë e më shumë në dyshim nëse vlerësimet marramendëse të kompanive të sektorit justifikohen nga fitimet që ato mund të gjenerojnë në të ardhmen.

Në një analizë, Financial Times paralajmëron se pasojat e një korrigjimi të fortë të tregut mund të shtrihen përtej industrisë së teknologjisë. Edhe pse inteligjenca artificiale ka dëshmuar potencialin e saj për të transformuar ekonominë, kjo nuk do të thotë se çdo kompani që po investon miliarda në këtë sektor do të arrijë t’i kthejë këto shpenzime në fitime. Një situatë e ngjashme u vu re gjatë bumit të dot-com në fund të viteve 1990, kur zhvillimi i internetit nuk e pengoi kolapsin e vlerësimeve të aksioneve në vitin 2000.

Rënia më e madhe e Nasdaq në 19 muaj

Seanca e së enjtes, 5 nëntor, solli humbje të konsiderueshme në Wall Street. Indeksi Nasdaq ra me afro 5%, duke regjistruar rënien më të madhe ditore në 19 muaj.

Goditjen më të fortë e pësuan kompanitë e përfshira në ndërtimin e infrastrukturës për inteligjencën artificiale. Aksionet e CoreWeave humbën 10% brenda një dite, ndërsa rënia e tyre nga niveli më i lartë i majit arriti në 70%. Ndërkohë, Sandisk pësoi një rënie prej 22%, ndërsa Micron prej 17%.

Shqetësimi kryesor i investitorëve lidhet me kompanitë që po shpenzojnë shuma të mëdha për zgjerimin e kapaciteteve, pa pasur ende siguri se kur dhe në çfarë mase këto investime do të sjellin të ardhura.

Investimet qarkullojnë mes kompanive të së njëjtës industri

Një tjetër element shqetësues është mënyra se si po financohet zgjerimi i sektorit. Ndërtimi i qendrave të të dhënave, blerja e pajisjeve të kushtueshme dhe sigurimi i fuqisë llogaritëse kërkojnë miliarda dollarë, ndërsa një pjesë e madhe e këtyre projekteve mbështetet te huamarrja dhe marrëveshjet komplekse financiare.

Banka për Zgjidhje Ndërkombëtare (BIS) ka vënë në dukje edhe ndërvarësinë mes kompanive të sektorit. Sipas të dhënave të saj, rreth 29% e vlerës së marrëveshjeve të investimeve që përfshinin kompani të inteligjencës artificiale përfunduan te biznese të tjera të së njëjtës industri. Nga ana tjetër, më shumë se 55% e investimeve që morën këto kompani erdhën pikërisht nga subjekte të tjera të IA-së.

Kjo krijon një zinxhir varësie që mund të kthehet në problem në rast të kufizimit të financimit. Vështirësitë financiare të një kompanie mund të prekin njëkohësisht investitorët, furnizuesit dhe partnerët e saj, duke përhapur pasojat në të gjithë sektorin.

Qendrat e të dhënave përballen me kundërshtimin e banorëve

Presionet ndaj kompanive teknologjike nuk vijnë vetëm nga tregjet financiare. Në SHBA, ndërtimi i qendrave të reja të të dhënave po ndeshet gjithnjë e më shpesh me kundërshtimin e komuniteteve lokale.

Këto objekte kërkojnë sasi të mëdha energjie elektrike dhe uji, duke rënduar rrjetet lokale dhe duke nxitur frikën e banorëve se kostot e shërbimeve për familjet mund të rriten. Gjatë zgjedhjeve të mesit të mandatit, kufizimi ose vendosja e kushteve më të rrepta për ndërtimin e tyre u bë pjesë e debatit në disa zona, ku votuesit mbështetën masa kufizuese.

Për kompanitë, kjo nënkupton më shumë burokraci, kosto shtesë dhe vonesa në realizimin e projekteve. Frank Flight i Citadel Securities vëren se disa investime mund të zhvendosen drejt shteteve me kushte më të favorshme, por gjetja e vendeve të reja, sigurimi i energjisë dhe marrja e lejeve kërkojnë kohë.

Vonesat janë veçanërisht problematike për bizneset që kanë marrë hua të mëdha, duke llogaritur se qendrat e tyre të të dhënave do të përfundonin dhe do të nisnin funksionimin sipas një kalendari të caktuar.

Skenari i humbjeve prej 200 miliardë dollarësh

Pasojat e një kolapsi të mundshëm të investimeve në inteligjencën artificiale mund të prekin edhe tregun më të gjerë financiar. Dario Perkins, nga firma kërkimore TS Lombard, paraqiti në tetor një skenar të pafavorshëm, sipas të cilit një rënie e fortë e investimeve në këtë sektor mund të shkaktojë humbje prej të paktën 30% për aksionet amerikane dhe humbje krediti deri në 200 miliardë dollarë.

Në një situatë të tillë, nuk përjashtohet as mundësia e një vale mospagesash të detyrimeve të kredisë nga kompanitë që kanë investuar shuma të mëdha në infrastrukturën e inteligjencës artificiale.

Perkins thekson se ky është një skenar negativ dhe jo një parashikim për atë që do të ndodhë. Megjithatë, vlerësimi i tij tregon shkallën e ekspozimit që tregu amerikan ka krijuar ndaj këtij sektori.

A do të justifikohen miliardat e investuara në IA?

Për investitorët, pyetja kryesore nuk është më vetëm se sa përparim do të bëjë inteligjenca artificiale, por nëse kompanitë do të arrijnë të gjenerojnë të ardhura dhe fitime në përpjesëtim me miliardat që kanë investuar.

Bizneset që po ndërtojnë infrastrukturën e nevojshme për IA-në duhet të justifikojnë vlerësimet e larta në një kohë kur përballen me kosto më të mëdha financimi, kufizime energjetike dhe vonesa në realizimin e projekteve.

Financial Times vëren se trazirat e fundit në tregje mund të jenë të përkohshme, por paralajmëron se mundësia e një rënieje më të thellë nuk mund të përjashtohet. Një krizë e tillë do të prekte jo vetëm aksionet e teknologjisë, por edhe sektorë të tjerë të ekonomisë.

Krahasimi me flluskën dot-com mbetet një paralajmërim: një revolucion teknologjik mund të jetë real dhe të ndryshojë rrënjësisht ekonominë, por kjo nuk garanton se vlerësimet e kompanive që qëndrojnë pas tij do të jenë të qëndrueshme.