Paketa Fiskale/ Konfindustria i paraqet Kuvendit vërejtjet, jep alarmin për ekonominë: Deficiti tregtar rekord 5.8 mld euro, industria dhe bujqësia në rënie

Konfindustria ka ngritur alarmin për gjendjen e ekonomisë shqiptare, duke paralajmëruar se viti 2027 mund të shoqërohet me përkeqësim të treguesve kryesorë makroekonomikë, rënie të mëtejshme të prodhimit vendas dhe rreziqe serioze për qëndrueshmërinë e monedhës kombëtare. Në një dokument zyrtar drejtuar Kuvendit të Shqipërisë, ku paraqiten vërejtjet dhe propozimet për projektpaketën fiskale të vitit 2027, organizata e biznesit evidenton një sërë problemesh strukturore — duke nisur nga mungesa e konkurrencës dhe përqendrimi i tregjeve, deri te korrupsioni, ekonomia informale dhe dobësia e institucioneve shtetërore.

Sipas Konfindustrisë, parashikimet për vitin e ardhshëm janë pesimiste, ndërsa një prej treguesve më shqetësues është deficiti tregtar, i cili për vitin 2026 parashikohet të arrijë nivelin historik negativ prej mbi 5.8 miliardë eurosh, me një përkeqësim prej më shumë se 200 milionë eurosh krahasuar me vitin 2025. Ky zhvillim, sipas vlerësimit të organizatës, pasqyron dobësimin e vazhdueshëm të kapaciteteve prodhuese të vendit dhe varësinë e lartë nga importet.

Situata paraqitet veçanërisht shqetësuese në sektorët prodhues. Konfindustria parashikon që industria shqiptare të vijojë tendencën rënëse për të pestin vit radhazi, ndërsa prodhimi bujqësor pritet të shënojë vitin e katërt radhazi me rënie. Këto zhvillime konsiderohen si sinjale të dobësimit të konkurrueshmërisë së ekonomisë shqiptare përballë vendeve të rajonit.

Një tjetër shqetësim lidhet me sektorin e ndërtimit, i cili ndër vite ka përfaqësuar afërsisht 18% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB). Konfindustria paralajmëron se varësia e lartë e këtij sektori nga burimet informale të financimit, e kombinuar me goditjet e SPAK-ut ndaj aktiviteteve të paligjshme, mund të krijojë pasoja serioze për ecurinë e tij.

Në dokument theksohet se tkurrja e pritshme e burimeve informale të financimit, së bashku me rënien e prodhimit vendas, mund të rrezikojë edhe stabilitetin e lekut. Sipas Konfindustrisë, një zhvillim i tillë mund të ketë pasoja të jashtëzakonshme jo vetëm për ekonominë dhe qëndrueshmërinë financiare, por edhe për stabilitetin shoqëror dhe rendin kushtetues. Ky është një paralajmërim i organizatës dhe jo një vlerësim i konfirmuar për një krizë të afërt monetare.

Kritikat shtrihen edhe në sektorin e turizmit, për të cilin Konfindustria vlerëson se po humbet me shpejtësi konkurrueshmërinë përballë vendeve të tjera të rajonit. Në listën e faktorëve që rëndojnë perspektivën ekonomike përfshihen edhe tregjet e mbyllura me karakteristika karteli, oligopoli dhe monopoli (veçanërisht në sektorët strategjikë), si dhe niveli i lartë i korrupsionit dhe dobësia e institucioneve ekzekutive.

Karburantet dhe Taksa e Qarkullimit

Një pjesë e rëndësishme e kritikave të Konfindustrisë përqendrohet te ndryshimet e propozuara në taksimin e karburanteve. Projektpaketa fiskale parashikon heqjen e taksës së qarkullimit prej 27 lekësh për litër, por Konfindustria paralajmëron se kjo masë mund të mos sjellë uljen e pritshme të çmimeve për qytetarët dhe bizneset. Sipas saj, tregu shqiptar i karburanteve karakterizohet nga mungesa e konkurrencës në të gjitha hallkat — që nga infrastruktura portuale dhe depozitimi, deri te tregtia me shumicë dhe pakicë. Për këtë arsye, ekziston rreziku që përfitimi financiar nga heqja e taksës të mos kalojë te konsumatori, por të përfundojë pjesërisht ose plotësisht si fitim shtesë për kompanitë e tregtimit të karburanteve.

Konfindustria theksohet se në dokumentet e projektpaketës fiskale nuk jepet asnjë shpjegim konkret se si qeveria do të garantojë që ulja e taksës të reflektohet në çmimin përfundimtar të naftës dhe benzinës. Shqetësimi bëhet edhe më i madh për shkak të propozimit që të ardhurat e munguara në buxhet nga heqja e taksës së qarkullimit të kompensohen përmes rritjes së taksave vjetore të automjeteve.

Sipas organizatës, një mekanizëm i tillë nuk do të sillte ulje reale të barrës fiskale të transportit, por thjesht do të zhvendoste taksimin nga karburanti te pronësia e automjeteve. Madje, Konfindustria paralajmëron se, nëse çmimet e karburanteve nuk ulen në përputhje me heqjen e taksës, qytetarët dhe bizneset mund të përballen me një barrë të dyfishtë: taksa më të larta vjetore për automjetet dhe çmime karburantesh që nuk pasqyrojnë lehtësimin fiskal. Në dokument vlerësohet se kostoja shtesë për konsumatorët, në varësi të shkallës së mosreflektimit të heqjes së taksës, mund të arrijë mbi 200 milionë euro në vit. Konfindustria llogarit gjithashtu se vetëm rritja e TVSH-së nga 20% në 21% mund ta shtrenjtojë karburantin me rreth 2 lekë për litër.

Për të shmangur abuzimet, organizata propozon krijimin e një Enti Kombëtar të Karburanteve në varësi të Kuvendit, i cili të kontrollojë në mënyrë të përhershme çmimet, cilësinë, volumet e tregtuara dhe rezervat strategjike. Gjithashtu, kërkohet që çmimet e karburanteve në Shqipëri të kenë si tavan ligjor reference një nivel jo më të lartë se mesatarja e çmimeve të krahasueshme në Kosovë, Mal të Zi dhe Maqedoninë e Veriut. Në të njëjtën kohë, Konfindustria kërkon rishikimin e taksave të tjera mbi karburantet, përfshirë ato të lidhura me shërbime koncesionare, si dhe forcimin e kontrollit ndaj kontrabandës, cilësisë dhe abuzimeve me sasitë e shitura në pikat e furnizimit.

Ulja e TVSH-së për Ushqimet dhe Rritja e TVSH-së Standarde

Kritika të forta janë adresuar edhe ndaj propozimit për uljen e TVSH-së nga 20% në 6% për 54 produkte ushqimore. Megjithëse masa synon të lehtësojë barrën financiare të familjeve, Konfindustria paralajmëron se në projektpaketët fiskale mungon një mekanizëm që të garantojë kalimin e këtij përfitimi te konsumatori. Sipas organizatës, përqendrimi i tregut ushqimor në duart e një numri të kufizuar operatorësh krijon rrezikun që ulja e TVSH-së të mos shoqërohet me ulje proporcionale të çmimeve. Në këtë mënyrë, lehtësimi fiskal mund të përkthehet në rritje të fitimeve për kompanitë tregtare, ndërsa familjet shqiptare të mos përfitojnë në masën e synuar.

Konfindustria kundërshton gjithashtu mënyrën se si është propozuar rritja e normës standarde të TVSH-së nga 20% në 21%. Sipas saj, një ndryshim i tillë duhet të paraprihet nga një debat i gjerë publik dhe ekonomik, pasi prek drejtpërdrejt kostot e biznesit, çmimet e konsumit, investimet dhe fuqinë blerëse të qytetarëve. Organizata vëren se dokumentet shoqëruese të projektpaketës nuk përmbajnë një analizë të qartë mbi ndikimin e kësaj mase në inflacion dhe në konkurrueshmërinë e ekonomisë. Nga përllogaritjet e saj paraprake econometrike, ndikimi i menjëhershëm në shtimin e inflacionit mund të jetë në intervalin 0.6% deri në 1.7%. Kjo do të thotë se rritja e TVSH-së mund të ushtrojë presion të ri mbi çmimet, në një kohë kur bizneset prodhuese përballen me kosto të larta dhe familjet me shpenzime të konsiderueshme për mallrat bazë.

Dokumenti Zyrtar i Konfindustrisë

Konfindustria i paraqet Kuvendit të Shqipërisë kërkesat, vërejtjet dhe propozimet për Projektpaketën Fiskale 2027

Duke u mbështetur në vlerësimin e gjendjes së përgjithshme ekonomike, financiare dhe institucionale, parashikimet për vitin 2027 pritet të jenë pesimiste në treguesit thelbësorë makroekonomikë. Arsyet kryesore janë si më poshtë:

1 Shkalla e lartë e tregjeve të mbyllura pa konkurrencë, me karakteristika të tipit kartel, oligopol dhe monopol, sidomos në sektorët strategjikë.

2 Deficiti tregtar për vitin 2026 parashikohet të arrijë nivelin rekord historik negativ prej mbi 5.8 miliardë eurosh, me një shtim prej mbi 200 milionë eurosh krahasuar me vitin 2025.

3 Industria parashikohet të jetë në vitin e pestë radhazi me kah rënës.

4 Prodhimi bujqësor parashikohet të jetë sërish në rënie për të katërtin vit radhazi.

5 Varësia e lartë nga burimet informale, shoqëruar nga goditjet e SPAK-ut, rrezikon seriozisht të prekë edhe Sektorin e Ndërtimit, i cili ka mbajtur afërsisht 18% të PBB-së në vite.

6 Sektori i Turizmit po ul me shpejtësi nivelin e konkurrueshmërisë me shtetet e rajonit.

7 Rënia e pritshme e të ardhurave informale (si pasojë e goditjeve të SPAK-ut) dhe rënia e fortë e prodhimit vendor rrezikojnë seriozisht qëndrueshmërinë e monedhës Lek, me pasoja të jashtëzakonshme për ekonominë, qëndrueshmërinë shoqërore dhe rendin kushtetues.

8 Politikat tregtare të tipit dumping nga shtetet konkurrente dhe mungesa e plotë e kundërveprimit nga institucionet ekzekutive vendore.

9 Rritja e konkurrueshmërisë fiskale, financiare dhe institucionale për tërheqjen e investimeve nga shtetet e tjera të rajonit e më gjerë.

10 Shkalla e lartë e korrupsionit dhe dobësia e institucioneve ekzekutive.

Propozimet e Konfindustrisë për Projektpaketën Fiskale 2027

1. Heqja e taksës së qarkullimit (27 lekë/litër) për karburantet
Problematikat:

Në kushtet kur tregu i karburanteve vuan nga mungesa e konkurrencës në të gjitha segmentet (portuale, depozitim, tregti me shumicë dhe me pakicë), ekziston rreziku që heqja e mirëpritur e taksës së qarkullimit të mos pasqyrohet e plotë te konsumatori fundor, por të përfundojë si fitim shtesë i plotë ose i pjesshëm për tregtarët.

Në paketën fiskale nuk ka asnjë të dhënë shpjeguese se si do të bëhet e mundur që ulja e çmimit të përcillet te konsumatorët, bizneset dhe qytetarët.

2. Shtimi i taksave vjetore të mjeteve motorike deri në vlerën financiare të munguara në buxhet

Problematikat:

Zëvendësimi i të ardhurave të munguara nga taksa e qarkullimit me taksa shtesë vjetore për automjetet nuk sjell asnjë efekt në uljen e përgjithshme të barrës fiskale të transportit. Kjo përkthehet në mbajtjen e kostove më të larta për qytetarët dhe bizneset krahasuar me rajonin, duke ulur më tej konkurrueshmërinë e industrisë, bujqësisë dhe shërbimeve vendore.

Rreziku real i rritjes së mëtejshme të kosto me mbi 200 milionë euro/vit (taksa vjetore të shtuara plus kosto karburanti) krahasuar me regjimin e sotëm fiskal.

Në mungesë të garancive institucionale për pasqyrimin e uljes së taksës në çmimin fundor, konsumatorët rrezikojnë të paguajnë dy herë: edhe taksën e re vjetore të shtuar mbi automjetet, edhe çmimin e paprekur të karburantit. Vetëm nga rritja e TVSH-së në 21%, kostoja e karburantit parashikohet të rritet automatikisht me rreth 2 lekë/litër.

Propozimet konkrete:

Niveli i taksimit vjetor të mjeteve motorike në Shqipëri të jetë jo më i lartë se mesatarja e të njëjtës taksë në shtetet kufitare të rajonit (Mal i Zi, Maqedoni e Veriut, Kosovë).
Çmimet fundore të karburanteve të kenë si tavan ligjor reference mesataren e çmimeve të krahasueshme të vendeve fqinje.

Të krijohet Enti Kombëtar i Karburanteve në varësi të Kuvendit të Shqipërisë për kontrollin e përhershëm të tavanit të çmimeve, abuzimeve me cilësinë, volumet dhe rezervat strategjike.

Të bëhet një rregullim i plotë për heqjen e taksave të tjera mbi karburantin të dhëna me koncesion.

Të merren masa ligjore për mbrojtjen e standardeve të cilësisë së karburanteve.

Të ndëshkohen vjedhjet/abuzimet që bëhen me volumet e shitura në pikat e karburanteve, përfshirë kontrollin ndaj koncesionarëve përgjegjës.

Të merren masa të rrepta kundër kontrabandës masive në tregun e karburanteve.

Të kryhet një reformë e plotë në sistemin fiskal të regjistrimit dhe taksimit të automjeteve, e shoqëruar me një amnisti të plotë dhe më pas me forcim të rregullave për nxjerrjen e mjeteve jashtë qarkullimit.

3. Ulja e TVSH-së nga 20% në 6% për 54 produkte ushqimore

Problematika: Në projektpaketën fiskale 2027 mungon tërësisht plani institucional se si do të garantohet që kjo ulje do të pasqyrohet në çmimet përfundimtarë. Për shkak të pranisë së grupeve oligopol dhe kartel në sektorin ushqimor, ekziston rreziku që ulja prej 14% të kthehet në superfitim për tregtarët dhe të mos shkojë në dobi të familjeve.

4. Rritja e TVSH-së standarde nga 20% në 21%

Problematika: Vendimi duhet të shoqërohet me një debat të gjerë paraprak dhe t'u lihet kohë e mjaftueshme përgatitore bizneseve. Materialet shoqëruese nuk përmbajnë analizë mbi ndikimin e këtij ndryshimi në inflacion, konkurrueshmëri, investime apo mirëqenie. Vlerësimet econometrike tregojnë se ndikimi i menjëhershëm në rritjen e inflacionit do të jetë në intervalin 0.6% deri në 1.7%.

5. Rritja e Tatim-Fitimit për bizneset nga 15% në 17%

Propozimi i Konfindustrisë: Niveli prej 17% të zbatohet vetëm për kategoritë e bizneseve që punojnë në kushtet e tregjeve të mbyllura, si:

Kompanitë koncesionare;

Kompanitë që punojnë me Partneritet Publik-Privat (PPP);

Bizneset me statusin e investitorit strategjik;

Kompanitë në tregje të mbyllura me licenca shtetërore (banka, kompani telefonike, minerare, karburante, etj.);

Të gjitha kompanitë e përfshira në transaksione tregtare me kategoritë e mësipërme.

Të gjitha kategoritë e tjera të biznesit duhet të vazhdojnë të taksohen me nivelin e deritanishëm prej 15% tatim-fitimi.