Unaza e lashtë me emrin e Ponc Pilatit hedh dritë mbi kryqëzimin e Jezusit, çfarë zbuluan studiuesit

Një unazë e lashtë e zbuluar në vitet 1960 në një fortesë në shkretëtirën e Judesë ka rikthyer vëmendjen e studiuesve te Ponc Pilati dhe kryqëzimi i Jezusit. Një analizë e re e objektit, mbi të cilin është gdhendur emri i guvernatorit romak, sugjeron se ai mund të mos e ketë mbajtur vetë unazën, por se ajo mund të ketë qenë në pronësi të një prej punonjësve të administratës së tij. Unaza është prej një aliazhi bakri dhe mban mbishkrimin grek që lidhet me emrin e Ponc Pilatit, guvernatorit romak të Judesë që kishte autoritetin për të urdhëruar kryqëzimin e Jezusit. Por cilësia e saj relativisht e dobët ka ngritur pikëpyetje, pasi bizhuteritë e arit dhe ato me gurë të çmuar ishin më të zakonshme te njerëzit me pushtet dhe status të lartë.

Catherine Bonesso, profesoreshë e judaizmit të lashtë në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos, argumenton se unaza ka më shumë gjasa t’i ketë përkitur një punonjësi të administratës së Pilatit sesa vetë guvernatorit. Ky interpretim mund të ndihmojë në shpjegimin e një detaji të rrëfimit biblik për kryqëzimin e Jezusit, sipas Candita Moss, historiane e krishterimit të hershëm në Universitetin e Birminghamit.

Ungjilli sipas Gjonit, në kapitullin 19, tregon se në kryqin e Jezusit u vendos një tabelë ku shkruhej: “Jezusi Nazareas, Mbreti i Judenjve”. Sipas tekstit biblik, mbishkrimi u përgatit me urdhër të Pilatit. Megjithatë, Moss sugjeron se guvernatori mund të mos e ketë shkruar vetë tekstin, por t’ia ketë deleguar këtë detyrë një vartësi. “Mendoj se unaza na ndihmon të kuptojmë pse Bibla thotë se Pilati shkroi mbishkrimin që u vendos në kryqin e Jezusit, edhe pse ne si historianë e dimë se ai nuk mund ta kishte shkruar vetë”, është shprehur Moss, sipas materialit të publikuar.

Sipas saj, Pilati mund t’ia ketë besuar këtë detyrë një personi tjetër që punonte për administratën e tij. Kjo mbetet një hipotezë historike dhe jo një përfundim i provuar nga vetë unaza. Rrëfimi biblik përshkruan gjithashtu se Pilati u përpoq ta lironte Jezusin, por përfundimisht e dënoi me kryqëzim pas presionit të turmës. Sipas praktikave romake, personave të dënuar mund t’u vendosej në kryq një tabelë që tregonte akuzën ose arsyen e dënimit.

 Argumenti i Bonessos mbështetet te një hollësi gjuhësore në mbishkrimin e unazës. Studiuesit kanë debatuar prej vitesh për mënyrën se si duhet interpretuar forma e emrit të Pilatit në greqisht dhe nëse ajo përfaqëson emrin e tij apo një formë që tregon lidhjen me të. Në studimin e vitit 2018, mbishkrimi u interpretua si një përpjekje për të shkruar në greqisht formën e emrit që përdorej në një kontekst tjetër gjuhësor, me një shkronjë fundore që mungonte. Bonesso propozon një shpjegim alternativ, duke u mbështetur te forma latine “PILATO”, që mund të përdorej me kuptimin “për Pilatin” ose “ndaj Pilatit”.

Duke analizuar imazhet dhe vizatimet e publikuara më herët, studiuesja vë në pikëpyetje edhe interpretimin e vitit 2023, sipas të cilit mbishkrimi përbëhet nga dy fjalë të ndara. Sipas hipotezës së saj, emri mund të jetë ndarë për t’iu përshtatur hapësirës së disponueshme në unazë, ndërsa vendosja dhe orientimi i shkronjave mund të lidhen me mënyrën e gdhendjes. Përveç lidhjes së mundshme me Pilatin, materiali i unazës ofron të dhëna për statusin e personit që mund ta ketë përdorur. Aliazhet e bakrit përdoreshin më shpesh për bizhuteri të thjeshta, të veshura nga njerëz të zakonshëm, ushtarë dhe zyrtarë të rangjeve më të ulëta, ndërsa figurat e pasura e të fuqishme kishin më shumë mundësi të zotëronin unaza prej ari ose me gurë të çmuar.

Edhe motivi i gdhendur në pjesën e sipërme të unazës, i konsideruar i zakonshëm në traditën hebraike, përputhet me mundësinë që ajo të jetë punuar nga një artizan vendas. Bonesso argumenton se objekti mund të hedhë dritë mbi mënyrën se si funksiononte administrata romake në Jude dhe mbi rolin e banorëve vendas në të. Ai kujton gjithashtu se personat që përdornin unaza vule, përfshirë skribët, mund të ishin skllevër ose ish-skllevër. Megjithatë, unaza nuk provon se Ponc Pilati e ka mbajtur apo përdorur vetë, dhe as nuk vërteton drejtpërdrejt se kush e shkroi mbishkrimin në kryqin e Jezusit. Rëndësia e saj qëndron te mundësia që ajo ofron për të kuptuar më mirë njerëzit që punonin për administratën romake dhe mënyrën se si kryheshin detyrat zyrtare në Jude në atë periudhë.