Alarm global kibernetik/ Hakerat po na hyjnë nëpër shtëpi! Nga frigoriferët te makinat, si po na sulmohet jeta e përditshme?

Një frigorifer që, në vend që të ftohë ushqimet, nis t’i ngrohë ato. Mund të duket si një skenar absurd, por është pikërisht ajo që ka ndodhur në Europë, ku qindra supermarkete u përballën me një sulm kibernetik që paralizoi sistemet e tyre të ftohjes.

Sulmi riktheu në vëmendje një rrezik që po rritet bashkë me teknologjinë: pajisjet që dikur funksiononin vetëm mekanikisht, sot janë të lidhura me internetin dhe mund të kontrollohen nga distanca. Frigoriferë, kamera sigurie, sisteme ngrohjeje, makina dhe pajisje shtëpiake. Por sa të ekspozuara janë ato ndaj hakerave? Dhe a mund të kthehet shtëpia jonë inteligjente në një pikë hyrjeje për kriminelët kibernetikë?

Pasojat e sulmit kibernetik ndaj frigoriferëve në Francë u bënë të dukshme në mënyrën më konkrete: ushqimet që duhej të ruheshin në frigoriferë përfunduan në koshat e mbeturinave. Sipas ekspertëve, deri në 2 mijë supermarkete mund të jenë prekur nga ky incident, pasi sistemet e ftohjes u manipuluan dhe nisën të ngrohnin produktet në vend që t’i ruanin ato.

Por dëmi nuk kufizohet vetëm te ushqimet e humbura dhe kostot e furnizimit nga e para. Ai prek edhe besimin e konsumatorëve, imazhin e kompanive dhe funksionimin e zinxhirëve të furnizimit.

“Në Francë situata ishte mjaft kaotike. Nuk e dimë numrin e saktë, por mund të jenë deri në 2 mijë supermarkete të prekura, ku frigoriferët nisën të ngrohnin ushqimet në vend që t’i ftohnin. Kjo shkakton humbje të mëdha. Jo vetëm sepse ushqimet duhet të zëvendësohen, por edhe për shkak të dëmit ndaj imazhit dhe kostove të tjera të fshehura, të cilave zakonisht nuk u kushtojmë shumë vëmendje, por që janë po aq të rëndësishme. Ky incident është gjithashtu një kambanë alarmi: edhe sektorë të tjerë, që janë më pak të mbrojtur, mund të bëhen objekt sulmesh.”

Ajo që ndodhi në Francë dhe në shtete të tjera të Europës nuk është thjesht një histori për frigoriferë të hakuar. Është një paralajmërim për një botë ku gjithnjë e më shumë pajisje komunikojnë me njëra-tjetrën përmes internetit.

Sot, teknologjia inteligjente është pjesë e përditshmërisë. Ndriçimi, ngrohja, alarmet, kamerat e sigurisë dhe madje edhe pajisjet që mbajmë në trup mund të kontrollohen ose monitorohen nga distanca. Por sa më shumë pajisje të lidhen me internetin, aq më shumë pika të mundshme hyrjeje krijohen për sulmuesit.

“Sot kemi sisteme automatizimi inteligjent në pothuajse çdo aspekt të jetës. Kontrollojmë ndriçimin, ngrohjen dhe gjithçka tjetër që është e lidhur, përfshirë edhe orët inteligjente. Rreziku është i lartë, sepse këto pajisje kanë kapacitete më të kufizuara për t’u mbrojtur vetë. Ato komunikojnë vazhdimisht me njëra-tjetrën. Nëse një haker arrin të depërtojë në njërën prej tyre dhe të përdorë të njëjtin kanal komunikimi, mund të nisë të përhapë sulmin nga një pajisje te tjetra, derisa përfundimisht të fitojë akses në të gjithë rrjetin.”

Por a do të thotë kjo se çdo frigorifer, orë inteligjente apo kamerë sigurie është një kërcënim potencial për pronarin e saj?

Eksperti britanik i sigurisë kibernetike, Ciaran Martin, ish-drejtues i Qendrës Kombëtare të Sigurisë Kibernetike në Mbretërinë e Bashkuar, thotë se rasti francez duhet marrë seriozisht, por nuk duhet të krijojë panik për të gjitha pajisjet inteligjente që përdorim në jetën e përditshme.

“Rasti francez na jep shumë arsye për t’u shqetësuar. Ai ngre çështje që lidhen me qëndrueshmërinë tonë sociale dhe ekonomike, sigurinë e furnizimit me ushqime dhe shumë aspekte të tjera. Por kjo nuk do të thotë se duhet të na kapë paniku për pajisjet e zakonshme të internetit të gjërave, si orët inteligjente, frigoriferët, makinat, zilet apo kamerat e dyerve. Ato funksionojnë në një mënyrë krejt tjetër. Në fakt, siguria e këtyre pajisjeve është një nga historitë e pakta pozitive në fushën e sigurisë kibernetike gjatë viteve të fundit.”

Megjithatë, një kategori pajisjesh kërkon vëmendje të veçantë: automjetet moderne. Makinat e sotme nuk janë më thjesht mjete mekanike transporti. Ato kanë sisteme dixhitale, lidhje interneti, navigim, kamera dhe funksione që mundësojnë kontrollin në distancë.

Kjo sjell përfitime të shumta, por edhe rreziqe të reja. Një makinë e lidhur me internetin mund të ekspozojë të dhëna personale, të krijojë mundësi përgjimi apo të bëhet objekt i një sulmi kibernetik.

Megjithatë, sipas ekspertëve, kjo nuk do të thotë se një haker mund të marrë lehtësisht kontrollin e timonit dhe të shkaktojë një aksident.

“Rreziqet varen nga funksionaliteti i automjetit. Nëse kemi të bëjmë me një makinë moderne, të dixhitalizuar dhe të lidhur me internetin, atëherë ekzistojnë rreziqe të ndryshme. Por, ashtu si me altoparlantët inteligjentë, është shumë e vështirë të përcaktosh se çfarë sistemi ka një automjet i caktuar dhe, për rrjedhojë, ta shënjestrosh atë në mënyrë individuale. Për fat të mirë, është shumë e vështirë për një haker të marrë kontrollin në distancë të një makine dhe ta nxjerrë atë nga rruga. Në shumicën e rasteve, drejtuesi mund të ndërhyjë dhe të rimarrë kontrollin. Sigurisht, ekzistojnë rreziqe që lidhen me të dhënat personale dhe përgjimin. Sa më shumë të lidhen makinat me internetin, aq më shumë rriten rreziqet, por nuk do t’i cilësoja ato si katastrofike.”

Por nëse pajisjet inteligjente mund të kthehen në porta hyrëse për sulme kibernetike, çfarë mund të bëjmë për t’u mbrojtur?

Ekspertët thonë se siguria nuk është vetëm përgjegjësi e kompanive që prodhojnë teknologjinë. Edhe përdoruesit kanë një rol të rëndësishëm, duke filluar nga përditësimi i rregullt i pajisjeve dhe përdorimi i fjalëkalimeve të sigurta.

“Siguria kibernetike funksionon në disa nivele dhe duhet të kërkojmë më shumë nga kompanitë e mëdha të teknologjisë, në mënyrë që të na ofrojnë pajisje dhe produkte më të sigurta që në momentin e prodhimit. Por çfarë mund të bëjmë ne në shtëpi? Gjëja më e rëndësishme është t’i mbajmë pajisjet të përditësuara. Nëse nuk keni aktivizuar përditësimet automatike të sigurisë, përpiquni të përdorni pajisje moderne që i ofrojnë ato. Deri atëherë, instaloni rregullisht çdo përditësim sigurie. Përndryshe, po e lini veten të pambrojtur ndaj dobësive që kriminelët kibernetikë i njohin tashmë. Ata e dinë se ku ndodhen këto dobësi dhe se pajisja juaj nuk është mbrojtur prej tyre. Kështu që, në një farë mënyre, po i ekspozoheni vetë rrezikut.”

Një tjetër masë thelbësore është autentifikimi me shumë faktorë. Kjo do të thotë se, përveç fjalëkalimit, përdoruesi duhet të konfirmojë identitetin edhe përmes një aplikacioni apo një kodi shtesë. Mund të duket si një hap i bezdisshëm, por sipas ekspertëve, mund ta bëjë shumë më të vështirë depërtimin e hakerave në llogaritë dhe rrjetet personale.

“Gjëja tjetër që mund të bëjnë përdoruesit është të aktivizojnë autentifikimin me shumë faktorë. E di që mund të jetë bezdisëse, por kërkon vetëm disa sekonda. Kjo e bën shumë më të vështirë përdorimin e një fjalëkalimi të komprometuar, madje pothuajse të pamundur, megjithëse jo plotësisht. Hakerat, ashtu si të gjithë të tjerët, kanë kohë të kufizuar. Nëse ua vështirësoni hyrjen në rrjetin tuaj, duke kërkuar, për shembull, një konfirmim përmes një aplikacioni autentifikimi, ata mund të heqin dorë dhe të kërkojnë një objektiv më të lehtë. Pra, autentifikimi me shumë faktorë është masa e dytë thelbësore.”

Frigoriferët e supermarketeve në Europë janë një shembull konkret se si një sulm kibernetik mund të dalë përtej ekranit të kompjuterit dhe të prekë drejtpërdrejt jetën e përditshme.

Në një botë ku pothuajse gjithçka mund të lidhet me internetin, siguria nuk është më vetëm çështje e kompjuterëve dhe telefonave. Ajo lidhet me ushqimin që konsumojmë, makinën që drejtojmë dhe pajisjet që kemi brenda shtëpisë.

Teknologjia na e bën jetën më të lehtë, por çdo pajisje e lidhur mund të jetë edhe një derë e mundshme për sulmuesit. Dhe ndonjëherë, për të mbrojtur veten, zgjidhja më e thjeshtë është të mos lidhim me internetin gjithçka që kemi në shtëpi. /A2/