POLITICO / Kanadaja dhe Evropa synojnë të riformësojnë rendin global, çfarë kërkojnë Carney dhe von der Leyen

Politico.eu/ Kryeministri kanadez synon të ndihmojë në krijimin e një rendi të ri botëror që mund të balancojë fuqinë e Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Por vizioni i tij varet nga ndërtimi i një marrëdhënieje të re me Evropën, e cila nuk e sheh veten si një fuqi të mesme.

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka një vizion tjetër: krijimin e një blloku me qendër Brukselin, që zgjeron ndikimin ekonomik dhe gjeopolitik të Bashkimit Evropian, duke nisur nga Kanadaja. Sipas eurodeputetit të lartë Siegfried Mureșan, synimi është që BE-ja të krijojë mundësinë për t’u bërë “qendra globale e gravitetit për demokracitë liberale”.

Vizionet konkurruese do të vihen në provë këtë javë, kur Carney dhe von der Leyen të takohen në Montreal për një samit që synon të përcaktojë një drejtim të ri për marrëdhëniet transatlantike. Të dy duan të tregojnë se mund të përparojnë në një botë të tronditur nga politikat e presidentit amerikan Donald Trump. Megjithatë, ata kanë ide të ndryshme për këtë aleancë të re dhe përballen me kundërshti politike që mund të kufizojnë shtrirjen e partneritetit.

Propozimi i von der Leyen për një “anëtarësim të asociuar” në BE i befasoi zyrtarët në të dy anët e Atlantikut. Katër diplomatë i thanë POLITICO-s se nuk ishin konsultuar përpara se ajo të hidhte idenë në fjalimin e saj për Gjendjen e Bashkimit. Sipas tyre, termi ende nuk është përkufizuar dhe nuk është e qartë se çfarë do të nënkuptojë në praktikë. Që prej asaj kohe, Gjermania ka udhëhequr kundërshtitë ndaj planit.

“Patjetër që kemi vënë karrocën para kalit”, tha një prej diplomatëve. “Po shpallim diçka dhe më pas po përpiqemi të kuptojmë se si ta konkretizojmë.”

Trump e cilësoi idenë e anëtarësimit si “qesharake”, por kërcënoi gjithashtu me vendosjen e “tarifave shumë serioze” nëse ajo realizohet. Kjo është një tjetër kujtesë se udhëheqësit që kërkojnë alternativa ndaj Uashingtonit duhet të shmangin provokimin e Shtëpisë së Bardhë.

Udhëheqësit janë nën presion për t’u larguar nga Montreali me më shumë sesa një takim simbolik të demokracive liberale. Fillimisht, ata duhet të përcaktojnë se çfarë do të thotë “anëtarësim i asociuar” dhe të kapërcejnë kundërshtitë në kryeqytetet e vendeve anëtare të BE-së, të cilat u vunë përballë një propozimi të papritur nga von der Leyen.

Ambasadori i Kanadasë në BE, Jonathan Wilkinson, i tha POLITICO-s muajin e kaluar se vëmendja e publikut ishte përqendruar tepër te një emërtim që u bë publik para kohe. Kur iu drejtua eurodeputetëve në Strasburg, Carney e cilësoi marrëdhënien Kanada-BE si një “aleancë për të ardhmen”.

Wilkinson tha se projekti mes Kanadasë dhe BE-së do t’u tregojë vendeve të tjera demokratike se si mund të thellojnë partneritetet e tyre. “Kjo lidhet drejtpërdrejt me atë që [Carney] diskutoi në Davos dhe pas Davosit.”

Carney, von der Leyen dhe presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, kanë dy ditë kohë për të përcaktuar hapat e ardhshëm, ndërsa politika e jashtme amerikane vijon të vërë në provë marrëdhëniet gjeopolitike, në një periudhë kur fushatat për zgjedhjet e mesmandatit do të ndikojnë edhe në dy vitet e fundit të mandatit të Trump.

Përplasjet ekonomike

Otava e konsideron BE-në një partner të natyrshëm në përpjekjet për të diversifikuar tregtinë dhe për të ulur varësinë nga Shtetet e Bashkuara. Të dyja palët kanë tashmë një marrëveshje të tregtisë së lirë, të cilën e konsiderojnë të shfrytëzuar më pak sesa duhet.

Udhëheqësit që do të mblidhen këtë javë në Montreal do të shënojnë 10-vjetorin e marrëveshjes tregtare mes Kanadasë dhe BE-së, e njohur si CETA. Megjithatë, nëntë vende anëtare të BE-së ende nuk e kanë ratifikuar marrëveshjen, duke vënë në pah vështirësitë për ta kthyer retorikën politike në rezultate konkrete.

“Ne kemi sfida të përbashkëta dhe shumë më tepër mundësi të përbashkëta”, u tha gazetarëve javën e kaluar në Dublin ministri kanadez i Tregtisë Ndërkombëtare, Maninder Sidhu. Ai ishte ftuar të merrte pjesë në një takim joformal të ministrave të Tregtisë të BE-së, një mundësi për të parë se si mund të funksiononte një integrim më i thellë i Kanadasë me bllokun evropian.

“Kanadaja dëshiron të jetë partneri më i besueshëm i Evropës”, deklaroi Sidhu.

Ai tha se shkalla e shfrytëzimit të marrëveshjes CETA në vendet anëtare të BE-së varion nga 60% në 80%, duke nënvizuar hapësirën për përmirësim dhe sfidat që vijojnë të mbeten. “E dimë se ka ende hapësirë për t’u rritur.”

Propozimi i von der Leyen për anëtarësimin e asociuar është pritur ftohtë nga vendet anëtare, tha një zyrtar i lartë i BE-së.

“Samiti ka të bëjë më shumë me atë që mund të bëjmë dhe me mënyrën se si mund të shfrytëzojmë potencialin real të marrëveshjes CETA”, deklaroi ai. Marrëveshja zbatohet përkohësisht që prej vitit 2017.

Bisedimet tregtare mes Brukselit dhe Otavës ngjajnë me një listë të gjatë ankesash mes dy palëve.

Në një takim mes përfaqësuesve të Brukselit dhe Otavës në tetor të vitit të kaluar, BE-ja ngriti shqetësime për taksat kanadeze, të cilat sipas saj godasin në mënyrë disproporcionale prodhuesit evropianë të makinave, kuotat jo transparente për importin e djathit, rregullat e ndërlikuara për produktet kozmetike, si dhe taksat dhe marzhet e çmimeve në nivel provincial për verërat dhe pijet alkoolike evropiane, që konsiderohen diskriminuese.

Nga ana tjetër, Kanadaja paralajmëroi se rregullat e BE-së për shpyllëzimin mund të rëndojnë mbi eksportuesit kanadezë. Ajo vuri gjithashtu në pikëpyetje ndikimin e taksës së Brukselit për karbonin në kufi dhe kërkoi njohje më të gjerë të standardeve kanadeze në fusha të ndryshme, përfshirë inteligjencën artificiale.

Zyrtari i lartë i BE-së e përshkroi marrëdhënien si të kufizuar nga “pengesat dhe premtimet e pambajtura”, të cilat duhet të zgjidhen nëse palët duan të ecin përpara.

Sfidat nuk mungojnë. Ndërsa Kanadaja dhe BE-ja synojnë një partneritet më të thellë ekonomik dhe të sigurisë, të dyja po ndjekin politika industriale që mund t’i përjashtojnë kompanitë e palës tjetër nga kontrata publike me vlerë të lartë. Kjo rrezikon të krijojë një efekt të akumuluar të barrierave tregtare, që mund të dëmtojë vetë partneritetin.

Brukseli ka shprehur shqetësime për nismat e Otavës “Blej produkte kanadeze” dhe për përputhshmërinë e tyre me marrëveshjen e tregtisë së lirë mes BE-së dhe Kanadasë.

“Disa vende anëtare nuk e pëlqyen nismën ‘Blej produkte kanadeze’ të Carney-t”, shtoi zyrtari.

Edhe Kanadaja nuk është e sigurt nëse kompanitë e saj do të kualifikohen për përparësitë që BE-ja propozon për produktet “Prodhuar në Evropë”. Këto masa parashikohen në një projektligj të rëndësishëm për industrinë, i cili synon të orientojë shpenzimet e prokurimeve publike drejt kompanive evropiane.

BE-ja është e ndarë lidhur me mundësinë e shtrirjes së këtyre përparësive edhe te partnerët tregtarë të besuar, çështje që pritet të diskutohet në Montreal.

Udhëheqësit e bizneseve kanadeze e kuptojnë tërheqjen politike të nismës “Blej produkte kanadeze”, në kushtet e kërcënimeve të Trump, por paralajmërojnë se do të nevojiten lëshime nga të dyja palët.

“Kjo është një çështje që duhet zgjidhur për të thelluar marrëdhënien, veçanërisht në bashkëpunimin industrial”, tha për POLITICO-n Mark Camilleri, president i Shoqatës së Tregtisë dhe Investimeve Kanada-BE.

Camilleri e krahasoi marrëveshjen CETA, tashmë 10-vjeçare, me një kopsht të mbuluar nga barërat e këqija.

“Më vjen keq të shoh se qasja në tregje po kufizohet nga përparësitë që u jepen kompanive kanadeze dhe evropiane”, tha ai.

Presioni për rezultate konkrete

Udhëheqësit evropianë dhe kanadezë janë nën presion për të arritur rezultate këtë javë, duke treguar se vendet që nuk janë hegjemone, siç i cilësoi Carney në fjalimin e tij në Davos, mund të mbijetojnë dhe të përparojnë në një epokë rivaliteti mes fuqive të mëdha.

Aktualisht, kanadezët mbështesin forcimin e lidhjeve me Evropën. Megjithatë, edhe BE-ja përballet me pengesa të brendshme politike, nga negociatat e vështira për buxhetin e bllokut deri te lëvizjet populiste të djathta, të cilat po fitojnë terren në disa prej ekonomive më të mëdha evropiane.

Një prej rezultateve konkrete që pritet nga samiti është një marrëveshje e re për tregtinë dixhitale. Negociatat nisën në mars dhe vijonin ende javën e kaluar.

Megjithatë, marrëveshja nuk përmban ende dispozita të rëndësishme për inteligjencën artificiale, duke i lënë të dyja palët të kërkojnë fusha të tjera bashkëpunimi, potencialisht përmes projektligjit të propozuar nga BE-ja për zhvillimin e shërbimeve cloud dhe inteligjencës artificiale.

Ky projekt synon të ulë varësinë nga gjigantët amerikanë të teknologjisë, por njëkohësisht rrezikon të shkaktojë një tjetër përplasje me Uashingtonin.

Komisioni Evropian po i kërkon gjithashtu Kanadasë t’i bashkohet programit Erasmus+, që mundëson shkëmbimet studentore mes vendeve pjesëmarrëse, sipas një zyrtari të BE-së. Carney ka shprehur publikisht interes për këtë mundësi.

Por Brukseli ka ambicie edhe më të mëdha për partneritetin. BE-ja po i kërkon Kanadasë të rrisë financimin për Ukrainën, një test ky për gatishmërinë e Otavës për të marrë përsipër një pjesë më të madhe të barrës së sigurisë.

Për von der Leyen, sigurimi i këtij angazhimi do të përbënte një sukses. Një tjetër rezultat pozitiv do të ishte përfundimi i samitit me një zotim nga Carney për të shqyrtuar propozimin e saj për “anëtarësim të asociuar” në BE, ose çfarëdo emërtimi që mund t’i vendosin përfundimisht kësaj nisme.