Zbulimi shqetësues nga Antarktida/ Po rriten nivelet e mërkurit dhe pasojat mund të jenë serioze

E kemi kuptuar prej kohësh se mërkuri është i dëmshëm – që kur hoqëm përfundimisht nga përdorimi ato termometra të cilët, falë atij elementi me ngjyrë të kuqe të ndezur, mund të manipuloheshin lehtësisht sa herë që donim të mungonim në shkollë.

Megjithatë, eliminimi i mërkurit nga jeta jonë e përditshme nuk mjafton që ai të zhduket nga Toka. Në fakt, ne duhet të përballemi me të edhe kur duket se është i fshehur në një vend për të cilin rrallë mendojmë – një vend që shpesh perceptohet si i largët dhe i izoluar: Antarktida.

Këtu, shkalla e grumbullimit të mërkurit është rritur me 160% që nga fillimi i industrializimit. Në thelb, kjo do të thotë se shpejtësia me të cilën po shtohet ky ndotës toksik me rëndësi globale është afërsisht dyfishi i mesatares së vëzhguar në platformat e tjera kontinentale.

Këto gjetje vijnë nga një studim i publikuar në revistën “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS), i udhëhequr nga Maodian Liu i Universitetit të Pekinit.

Një rezervuar gati për të shpërthyer: studiuesit kanë vënë në dukje se ndotja industriale tashmë kërcënon edhe një gadishull që dikur dukej i paprekur nga probleme të tilla.

Mos gaboni – Antarktida ka qenë gjithmonë një rezervuar mërkuri, por tani po shndërrohet në një “burim aktiv të vërtetë ndotjeje dytësore”, duke çliruar një element që më parë kishte mbetur i ngrirë në mënyrë të sigurt nën sipërfaqe.

Metodologjia e studimit – Dinamika e këtij metali – një kërcënim për ekosistemet dhe shëndetin e njeriut – u rindërtua në studim përmes analizës së të dhënave gjeokimike dhe izotopike nga 16 mostra cilindrike sedimenti të marra në zona të ndryshme.

“Analiza, – thotë Liu, – tregoi se shelfi kontinental që rrethon Gadishullin Antarktik grumbullon mërkur me një shkallë prej afërsisht 93 mikrogramësh për metër katror në vit, pavarësisht vendndodhjes së tij të largët”.

Këto janë gjetje shqetësuese që ngrenë pyetjen se ku qëndrojnë mekanizmat që shkaktojnë këtë fenomen.

Shkaktarët e këtij fenomeni – Nuk është çudi që fajtori kryesor pas ngjarjeve aktuale është “i dyshuari i zakonshëm” – ndryshimi i klimës.

Për shembull, rritja e niveleve të merkurit në atmosferë dhe zgjerimi i zonave të oqeanit pa akull lidhen drejtpërdrejt me ndryshimin e klimës, i cili njëkohësisht përshpejton ritmin me të cilin merkuri hyn në det.

Nuk është se nuk e dinim drejtimin që po merrnin gjërat; që në vitin 2016, shkencëtarët australianë kishin zbuluar një formë toksike të merkurit në atmosferë dhe në akullin detar të Antarktidës.

Konkretisht, një studim i kryer nga një ekip i Universitetit të Melburnit identifikoi sasi të konsiderueshme të metilmerkurit, një formë veçanërisht e rrezikshme e këtij metali.

Çfarë kemi mësuar nga zogjtë? – Që në vitin 2014, u kryen kërkime specifike mbi rrezikun që paraqet mërkuri për zogjtë shtegtarë në rajonin e Antarktidës, gjë që nxiti menjëherë një krahasim me njerëzit.

Në atë kohë, studiues francezë nga Qendra për Studime Biologjike në Chizé (një laborator i CNRS-it dhe Universitetit të La Rochelle-it) analizuan mënyrën se si ky metal grumbullohej në gjakun e skua-ve – zogj ngjyrë kafe, të ngjashëm me pulëbardhat, që jetojnë në dete të ftohta.

Përfundimi i tyre ishte sa i thjeshtë, aq edhe alarmues: për këto kafshë, sa më e lartë të jetë përqendrimi i metalit, “aq më e vështirë bëhet për to që të riprodhohen me sukses” dhe “të rrisin të vegjlit e tyre”.

Në fakt, mërkuri i pengon këto lloje të prodhojnë hormonet e nevojshme për riprodhim dhe ka shumë gjasa që e njëjta gjë të vlejë edhe për ne pas një ekspozimi të zgjatur.

Nga vjen mërkuri? – Sasi të mëdha mërkuri mbërrijnë gjithashtu “nga jashtë”. Ky metal e ka origjinën nga burime industriale dhe shtëpiake – konkretisht nga djegia e hidrokarbureve dhe e qymyrit – dhe transportohet nga era drejt dy poleve.

Megjithatë, duhet theksuar se pjesa më e madhe e problemit buron nga shkrirja e akullit dhe erozioni, të cilat çlirojnë mërkurin që kishte mbetur prej kohësh i bllokuar në tokë.

Siç u përmend më parë, ndryshimet klimatike po përshpejtojnë shkrirjen e shtresës së ngrirë të përhershme (permafrost), duke nxjerrë në pah përmbajtjen e saj mijëravjeçare.

Kjo përbën një problem serioz: nëse materiali i “ruajtur” për mijëra vjet do të hynte sërish në qarkullim, mund të paraqiste një kërcënim shumë të rëndë për shëndetin e ekosistemit.

Niveli i rrezikut po rritet – Siç ka treguar studimi mbi sjelljen e shpendëve, shkrirja e shtresës së ngrirë të përhershme (permafrost-it) mund të ketë pasoja serioze për zinxhirin ushqimor të kafshëve.

Gjithashtu, duhet të marrim parasysh pasojat tragjike për ato pak komunitete vendase – në atë rajon dhe më gjerë – që varen kryesisht nga peshkimi për të siguruar jetesën.

Megjithatë, për ata që nuk preken nga ngjarjet në gjerësi të tilla gjeografike, ia vlen të përsëritet se si çlirimi i merkurit në atmosferë do të ndikonte te popullatat dhe ekosistemet shumë larg Arktikut.

“Efektet e kombinuara të proceseve të caktuara, – vëren Maodian Liu nga Universiteti i Pekinit, – rrisin me 550% shkallën e çlirimit të merkurit që lidhet me ujin e shkrirë dhe me 350% shkallën e përthithjes së merkurit atmosferik nga uji i detit. Në thelb, kjo zonë është shndërruar në një pikë kyçe për grumbullimin e merkurit detar”.

Ky përbën një rrezik të konsiderueshëm, veçanërisht po të kemi parasysh se heqja e mërkurit nga oqeani është shumë më komplekse sesa heqja e tij nga një termometër.