Sa poshtë mund të zbresë euro? Rënia historike nën 90 lekë dhe çfarë pritet më tej

Sipas kursit zyrtar të Bankës së Shqipërisë, më 20 nëntor euro zbriti në kuotën e 89,78 lekë, duke humbur 0,24 lekë vetëm brenda një dite dhe pothuajse 1 lek gjatë javës.
Në krahasim me një vit më parë, monedha europiane ka humbur 7,1% të vlerës kundrejt lekut, duke regjistruar rënien më të fortë vjetore të tre viteve të fundit.
Kalimi nën kufirin e 90 lekëve ka rëndësi përtej vlerës simbolike. Ai tregon se forcimi i lekut nuk kufizohet në luhatje të vogla ditore, por përfaqëson një ndryshim të konsiderueshëm të kursit të këmbimit.
Megjithatë, vetëm të dhënat e kursit nuk mjaftojnë për të përcaktuar nëse ky nivel do të jetë i qëndrueshëm apo nëse tregu do të regjistrojë një korrigjim gjatë muajve të ardhshëm.
Pse po humbet terren euroja?
Në një regjim të lirë të kursit të këmbimit, si ai që zbaton Shqipëria, raporti euro/lek përcaktohet kryesisht nga kërkesa dhe oferta për valutë. Kur në treg hyn më shumë euro sesa kërkojnë subjektet ekonomike për pagesa, kursime apo transaksione të tjera, krijohet presion për uljen e çmimit të saj në lekë.
Turizmi, remitancat, investimet e huaja dhe të ardhurat nga eksportet përbëjnë burime të rëndësishme të valutës në ekonominë shqiptare. Rritja e flukseve nga këto burime mund të ndikojë në forcimin e lekut, veçanërisht kur kërkesa për euro nuk rritet në të njëjtën masë.
Megjithatë, pa të dhëna të përditësuara për hyrjet valutore, ndërhyrjet e Bankës së Shqipërisë dhe kërkesën e tregut, nuk mund t'i atribuohet rënia e fundit e euros një faktori të vetëm. Kursi i këmbimit pasqyron ndërveprimin e disa faktorëve, përfshirë edhe pritshmëritë e operatorëve ekonomikë.
Kush përfiton dhe kush humbet nga forcimi i lekut?
Efektet e një euroje më të dobët nuk shpërndahen njësoj në ekonomi. Importuesit përfitojnë nga ulja e kostos në lekë të mallrave dhe lëndëve të para që blejnë në euro. Ky zhvillim mund të ndihmojë edhe në frenimin e inflacionit, por ulja e kursit nuk përkthehet domosdoshmërisht në të njëjtën masë në çmimet për konsumatorët.
Situata është më e vështirë për eksportuesit. Një kompani që arkëton 100 mijë euro nga shitjet jashtë vendit, me kursin aktual prej 89,78 lekësh siguron 8,978 milionë lekë. Me një kurs prej 100 lekësh për euro, e njëjta shumë do të vlente 10 milionë lekë. Diferenca prej mbi 1 milion lekësh ilustron ndikimin që ka kursi mbi të ardhurat e konvertuara në monedhën vendase.
Ky efekt rëndon veçanërisht mbi bizneset që arkëtojnë në euro, por paguajnë pagat dhe një pjesë të konsiderueshme të shpenzimeve në lekë. Për to, forcimi i monedhës vendase mund të ngushtojë marzhet e fitimit dhe të dobësojë konkurrueshmërinë në tregjet ndërkombëtare.
Ndikim negativ përjetojnë edhe familjet që marrin remitanca në euro, pasi e njëjta shumë e dërguar nga emigrantët këmbehet në më pak lekë. Në të kundërt, individët që sigurojnë të ardhura në lekë dhe kanë detyrime në euro mund të përfitojnë nga ulja e kostos së këtyre pagesave.
Sfida e një kursi që vazhdon të bjerë
Rënia e euros nën 90 lekë e vendos ekonominë shqiptare përballë një ekuilibri të ri valutor.
Nga njëra anë, forcimi i lekut kufizon presionet inflacioniste që vijnë nga importet. Nga ana tjetër, ai ushtron presion mbi të ardhurat dhe rentabilitetin e sektorëve që varen nga valuta europiane.
Për Bankën e Shqipërisë, zhvillimet në kursin e këmbimit mbeten të rëndësishme për ecurinë e inflacionit dhe transmetimin e politikës monetare. Megjithatë, ruajtja e një niveli të caktuar të euros nuk përbën objektivin e regjimit aktual të kursit të lirë.
Niveli prej 89,78 lekësh shënon një pikë të re referimi për tregun valutor. Kohëzgjatja e këtij forcimi dhe ndikimi i tij në ekonomi do të varen nga ecuria e flukseve valutore, kërkesa për euro dhe aftësia e bizneseve për t'u përshtatur me kushtet e reja të këmbimit.


