Dënim apo lirim? Çfarë parashikon Inteligjenca Artificiale për Thaçin

Ndërsa afrohet shpallja e aktgjykimit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, pyetja që po bëhet gjithnjë e më shpesh është nëse ish-krerët e UÇK-së do të dënohen apo do të lirohen nga akuzat.

“Bota Sot” i kërkoi inteligjencës artificiale të analizojë skenarët e mundshëm, duke u mbështetur në aktakuzën publike, deklaratat përfundimtare të palëve, dëshmitë e raportuara nga seancat e hapura dhe standardet që zbatohen në gjykimet për krime lufte.

Parashikimi nuk përbën informacion nga Gjykata dhe as vlerësim përfundimtar juridik. Inteligjenca artificiale nuk ka qasje në provat konfidenciale dhe në dëshmitë e dëgjuara gjatë seancave të mbyllura.

Skenari më i mundshëm sipas IA-së

Sipas analizës, mundësia më e madhe është që Gjykata të mos japë as një lirim të plotë të të katërve dhe as ta pranojë në tërësi versionin e Prokurorisë.

Parashikimi i përafërt është:

50 deri në 60 për qind mundësi që të katër të akuzuarit të shpallen fajtorë për të paktën disa pika;

25 deri në 35 për qind mundësi për një vendim të përzier, ku një ose më shumë të akuzuar lirohen, ndërsa të tjerët dënohen;

15 deri në 20 për qind mundësi për lirimin e plotë të të katërve.

Këto përqindje nuk janë rezultat i ndonjë modeli zyrtar gjyqësor. Ato paraqesin vetëm një vlerësim analitik të skenarëve, bazuar në informacionin që është bërë publik.

Çfarë e favorizon Prokurorinë?

Prokuroria pretendon se katër ish-krerët e UÇK-së ishin pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale, që kishte për synim përndjekjen e personave të konsideruar kundërshtarë politikë, bashkëpunëtorë të Serbisë ose kundërshtarë të UÇK-së.

Aktakuza përfshin pretendime për ndalim të paligjshëm, torturë, përndjekje, vrasje dhe zhdukje me forcë. Shumica e viktimave të pretenduara, sipas Prokurorisë, ishin shqiptarë të Kosovës, ndërsa në mesin e tyre kishte edhe serbë, romë dhe pjesëtarë të komuniteteve të tjera.

Prokuroria nuk është mbështetur vetëm në pretendimin se të akuzuarit kanë dhënë urdhra të drejtpërdrejtë. Ajo ka përdorur edhe teorinë e ndërmarrjes së përbashkët kriminale, kontributin në një politikë të përbashkët dhe përgjegjësinë për krime që, sipas saj, ishin pasojë e parashikueshme e kësaj politike.

Në gjykimet ndërkombëtare, mungesa e një urdhri të shkruar nuk e përjashton automatikisht dënimin. Gjykata mund të mbështetet edhe në një tërësi provash rrethanore, nëse ato çojnë përtej dyshimit të arsyeshëm në përfundimin për fajësi.

Ku qëndron argumenti më i fortë i mbrojtjes?

Mbrojtja ka këmbëngulur se Prokuroria nuk ka paraqitur prova të drejtpërdrejta që dëshmojnë se Thaçi, Veseli, Krasniqi ose Selimi kanë urdhëruar vrasje, tortura apo zhdukje.

Një pjesë e dëshmitarëve ndërkombëtarë ka kundërshtuar gjithashtu pretendimin se Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së kishte kontroll të centralizuar dhe efektiv mbi të gjitha njësitë në terren.

Ky është elementi që mund të rezultojë vendimtar: edhe nëse Gjykata konstaton se disa krime kanë ndodhur, kjo nuk e provon automatikisht përgjegjësinë penale të katër të akuzuarve.

Prokuroria duhet të dëshmojë veçmas lidhjen e secilit të akuzuar me krimet, kontributin e tij dhe, varësisht nga forma e përgjegjësisë, dijeninë ose synimin përkatës.

Mbrojtja pretendon se Prokuroria po e barazon pozitën politike dhe ushtarake të të akuzuarve me kontrollin real mbi personat që mund t’i kenë kryer krimet.

Pse parashikimi mbetet i pasigurt?

Një pjesë e konsiderueshme e procesit është zhvilluar në seanca të mbyllura ose me masa mbrojtëse për dëshmitarët. Për këtë arsye, publiku nuk e njeh të gjithë materialin që do të vlerësojë trupi gjykues.

Kjo do të thotë se çdo parashikim i bërë vetëm mbi bazën e seancave publike mbetet domosdoshmërisht i kufizuar.

Sipas analizës së inteligjencës artificiale, rezultati më i mundshëm është një aktgjykim kompleks: dënime për disa pika, rrëzim i pikave të tjera dhe dallime në përgjegjësinë e secilit të akuzuar.

Kërkesa e Prokurorisë për dënime prej nga 45 vjetësh vlerësohet si më pak e mundshme sesa shqiptimi i dënimeve më të ulëta, nëse Gjykata arrin në përfundimin se është provuar fajësia.

Megjithatë, lirim i plotë mbetet juridikisht i mundshëm nëse trupi gjykues vlerëson se Prokuroria nuk ka arritur ta lidhë secilin të akuzuar, përtej dyshimit të arsyeshëm, me ndërmarrjen e pretenduar kriminale dhe me krimet konkrete.

Në fund, inteligjenca artificiale nuk mund ta dijë vendimin. Ajo mund vetëm t’i krahasojë skenarët mbi bazën e informatave publike. Përgjigjen përfundimtare do ta japë trupi gjykues, pas vlerësimit edhe të provave që publiku nuk i ka parë./Bota Sot/