Eklipsi total i Diellit më 12 gusht, Evropa përgatitet për spektaklin më të rrallë qiellor në vitet e fundit

Një nga fenomenet më spektakolare astronomike të viteve të fundit do të ndodhë të mërkurën, më 12 gusht, kur një eklips total i Diellit do të jetë i dukshëm nga disa zona të Evropës dhe hemisferës veriore.

Për disa minuta, Hëna do të pozicionohet saktësisht mes Tokës dhe Diellit, duke mbuluar plotësisht diskun diellor për vëzhguesit që ndodhen brenda brezit të ngushtë ku do të kalojë hija e saj.

Eklipsi ka një rëndësi të veçantë për Evropën, pasi do të jetë eklipsi i parë total i Diellit i dukshëm nga Evropa kontinentale që prej vitit 1999. Fenomeni pritet të tërheqë mijëra turistë dhe apasionantë të astronomisë në zonat që ndodhen brenda të ashtuquajturës “rruga e totalitetit”.

Si krijohet eklipsi total

Një eklips diellor ndodh kur Hëna kalon mes Diellit dhe Tokës dhe hija e saj bie mbi një pjesë të sipërfaqes së planetit.

Gjatë një eklipsi total, për vëzhguesit që ndodhen në pozicionin e duhur, Hëna mbulon të gjithë diskun e ndritshëm të Diellit. Drita e ditës pakësohet papritur, qielli merr pamjen e muzgut dhe bëhet e dukshme kurora diellore rreth Hënës së errët.

Fenomeni është i mundur falë një raporti mbresëlënës mes përmasave dhe distancave. Dielli ka një diametër rreth 400 herë më të madh se Hëna, por ndodhet gjithashtu rreth 400 herë më larg. Për këtë arsye, nga Toka, të dy disqet shfaqen me përmasa këndore pothuajse të njëjta.

Totaliteti i eklipsit të 12 gushtit do të përshkojë veriun e Rusisë, Grenlandën dhe Islandën, përpara se të lëvizë mbi Oqeanin Atlantik dhe të arrijë në Gadishullin Iberik.

Në pjesën evropiane të itinerarit, një pozicion veçanërisht i favorshëm do të ketë Spanja, ndërsa edhe një pjesë e vogël e Portugalisë verilindore do të përfshihet në rrugën e totalitetit.

Në Spanjë, brezi i eklipsit do të përshkojë një pjesë të madhe të veriut dhe lindjes së vendit, duke arritur deri në Ishujt Balearikë.

Shumë më e gjerë do të jetë zona nga ku fenomeni do të shihet si eklips i pjesshëm. Në të përfshihen një pjesë e madhe e Evropës dhe Kanadasë, zona të veriut të Shteteve të Bashkuara dhe Afrika veriperëndimore.

Mbulesa e plotë e Diellit do të zgjasë pak, veçanërisht në Spanjë, ku fenomeni do të zhvillohet shumë pranë horizontit, pak para perëndimit të Diellit.

Në zonën e Burgosit, për shembull, faza e totalitetit do të zgjasë rreth 1 minutë e 44 sekonda, ndërsa i gjithë procesi, nga fillimi deri në përfundimin e fazave të pjesshme, do të zgjasë rreth 1 orë e 47 minuta.

Kohëzgjatja maksimale e fazës totale përgjatë gjithë itinerarit të eklipsit do të arrijë rreth 2 minuta e 18 sekonda.

Pse eklipset totale janë kaq të rralla për një vend të caktuar

Eklipset diellore nuk janë në vetvete një fenomen jashtëzakonisht i rrallë në shkallë globale. Ajo që është e rrallë është që një vend i caktuar të ndodhet pikërisht brenda brezit të ngushtë të totalitetit.

Hija e Hënës mbulon çdo herë një zonë të kufizuar të Tokës, ndaj mund të kalojë një periudhë shumë e gjatë përpara se një qytet apo rajon i caktuar të përjetojë sërish mbulimin e plotë të Diellit.

Spanja, megjithatë, ndodhet përballë një periudhe veçanërisht të pazakontë sa i përket eklipseve. Më 2 gusht 2027, një tjetër eklips total i Diellit do të kalojë mbi jugun e Spanjës, Afrikën e Veriut dhe Gadishullin Arabik.

Vëzhgimi vetëm me syze speciale

Kërkohet kujdes i veçantë gjatë vëzhgimit të fenomenit, pasi shikimi i drejtpërdrejtë i Diellit pa mbrojtjen e duhur mund të shkaktojë dëmtime serioze të syve.

Gjatë të gjitha fazave të pjesshme të eklipsit duhet të përdoren syze të posaçme, të certifikuara për eklipset, ose filtra diellorë të sigurt. Syzet e zakonshme të diellit, edhe nëse janë shumë të errëta, nuk ofrojnë mbrojtjen e nevojshme.

Vetëm personat që ndodhen brenda zonës së eklipsit total mund t’i heqin për pak çaste syzet speciale dhe vetëm në momentin kur Hëna ka mbuluar plotësisht diskun e ndritshëm të Diellit. Sapo të fillojë të shfaqet sërish edhe një pjesë e vogël e Diellit, mbrojtja duhet të përdoret menjëherë.

Filtër i posaçëm diellor kërkohet gjithashtu për teleskopët, dylbitë dhe aparatet fotografike, pasi rrezatimi diellor i përqendruar mund të shkaktojë dëmtime serioze në sy, si dhe dëme në pajisje.