"The Wall Street Journal": Kush është “gangsteri” që po i shkakton telashe projektit të Kushnerit në Shqipëri

Nga Elliot Brown dhe Vladimir Karaj, The Wall Street Journal

Banorët e këtij fshati të vogël bregdetar mbetën të tronditur dy vjet më parë, kur Jared Kushner publikoi pamje të një resorti të planifikuar mesdhetar, në një gadishull të ngushtë të vendosur mes detit të kaltër dhe një lagune ku grumbullohen flamingot.

Pamjet tregonin një rrip toke ku prindërit dhe gjyshërit e tyre dikur kultivonin patate. Fshatarët pretendonin se prona u ishte marrë në mënyrë të paligjshme në vitet 2000 nga Artur Shehu—një gangster i dyshuar që u arratis në Miami pas një përplasjeje me armë në lokalin e tij.

Kështu, ata i shkruan një letër Kushnerit, duke i thënë se ishin përfshirë prej gati dy dekadash në procese gjyqësore me Shehun dhe duke i kërkuar zhvilluesve të mos vazhdonin me projektin. Sipas tyre, zona “është në pronësi të fshatit dhe banorëve të tij”.

Megjithatë, një grup zhvillimi i mbështetur nga Kushner vazhdoi përpara dhe në fillim të këtij viti i pagoi Shehut më shumë se 120 milionë dollarë për tokën. Dy muaj më vonë, prokurorët shqiptarë kërkuan arrestimin e Shehut, duke e akuzuar se kishte një rol kryesor në një operacion të gjerë ndërkombëtar të trafikut të drogës, që sillte kokainë nga Amerika e Jugut në Europë, e fshehur në ngarkesa me qymyr dhe pastë frutash.

Prokurorët thanë se Shehu kishte pastruar para përmes pasurive të paluajtshme—përfshirë gadishullin në Zvërnec—që ishte marrë në mënyrë të paligjshme përmes teknikave të tilla si dokumente të falsifikuara të pronësisë nga periudha osmane.

Polemika është goditja më e fundit për ambiciet e Kushnerit në sektorin e pasurive të paluajtshme jashtë vendit—një pjesë e karrierës së biznesit që ai nisi pas vitit 2020, pas përfundimit të administratës së parë Trump. Ndërsa shumicën e investimeve i ka bërë përmes fondit të tij prej 6 miliardë dollarësh të kapitalit privat, të mbështetur nga fondet e pasurisë së Gjirit, Kushner iu rikthye gjithashtu rrënjëve të tij në pasuritë e paluajtshme. Ai foli për mundësinë për të qenë përpara valës së investimeve duke zhvilluar projekte në Ballkan, ku turizmi dhe çmimet e pronave po rriten, duke synuar Serbinë dhe Shqipërinë.

Ai arriti një marrëveshje pa tender me qeverinë e Serbisë për zhvillimin e tokës shtetërore në qendër të Beogradit—duke shkaktuar kritika lokale se qeveria serbe po përpiqej t’i afrohej Trumpit, akuzë që qeveria e mohoi. Planet për Serbinë u rrëzuan pas disa javësh protestash dhe aktakuzës ndaj një ministri të kabinetit që kishte shtyrë përpara miratimet e projektit. Kushner u tërhoq nga projekti në dhjetor.

Projekti në Shqipëri, në Zvërnec, ka shkaktuar një reagim edhe më të madh publik. Një video që tregonte rojet private të grupit të mbështetur nga Kushner duke goditur me grusht një banor vendas dhe duke e tërhequr zvarrë përgjatë një plazhi shkaktoi protesta të përditshme të mëdha në Tiranë. Ato kanë vazhduar për më shumë se dy muaj, ndërsa protestuesit i kanë zgjeruar kritikat e tyre ndaj korrupsionit endemik dhe zhvillimit të pakontrolluar, në një lëvizje që ata e quajnë “Revolucioni i Flamingove”.

Ndryshe nga Serbia, këtu paratë tashmë kanë kaluar dorë më dorë. Grupi i zhvillimit i mbështetur nga Kushner ka paguar më shumë se 240 milionë dollarë për tokën, pronarëve privatë, përfshirë Shehun, sipas një personi të njohur me shitjet.

Avokati i Shehut, Kujtim Cakrani, thotë se Shehu nuk është as trafikant droge dhe as hajdut tokash dhe se ai nuk ka pasur kurrë kontakte të drejtpërdrejta me Kushnerin—duke vepruar vetëm përmes një ndërmjetësi.

“Ai nuk ka absolutisht asnjë lidhje me akuzat,” tha Cakrani. “Ai është thjesht një pronar toke, që vjen nga një familje e madhe pronarësh toke,” dhe marrëdhëniet e tij me personat e tjerë të përfshirë në aktakuzë kanë qenë vetëm për marrëveshje të ligjshme biznesi.

Një zëdhënës i grupit të zhvillimit—një sipërmarrje e Kushnerit dhe partnerëve të tjerë—tha se sistemi ligjor shqiptar është “vendi i përshtatshëm për zgjidhjen e çështjeve mbi pronësinë e tokës dhe integritetin e transaksioneve të mëparshme”.

Grupi është në dijeni të akuzave “në lidhje me shitësin e tokës” dhe nuk është vetë objekt i ndonjë hetimi, tha ai, duke shtuar: “Ne vazhdojmë të besojmë se blerjet e tokës janë kryer në mënyrë të ligjshme.”

Prokurorët thonë se kanë bllokuar paratë e Shehut të përfituara nga shitja.

“Teorikisht, gjykatat kanë autoritetin për të bllokuar përkohësisht zhvillimin e kontestuar,” tha Sotir Dhamo, profesor i planifikimit urban në Universitetin Polis në Tiranë, duke folur për pronat e kontestuara që përballen me zhvillimin. “Në praktikë, gjykatat nuk janë plotësisht të pavarura nga politika dhe interesat e fshehura ekonomike.”

“Flamingo Drive”
Shehu, 60 vjeç, jeton sot në Miami, ku të dhënat e pronave tregojnë se ai zotëron një shtëpi prej 4,000 metrash katrorë, me kolona, në Flamingo Drive, Miami Beach, së bashku me gruan e tij, një ish-yll i televizionit shqiptar.

Rruga e tij drejt Floridës së Jugut kalon përmes disa dekadave veçanërisht të trazuara të ndryshimeve në Shqipërinë e tij të lindjes.

E izoluar dhe e varfër gjatë Luftës së Ftohtë, kur qeveria e saj u shkëput nga Bashkimi Sovjetik dhe Kina, Shqipëria nuk pati shumë më tepër fat as gjatë viteve postkomuniste të viteve 1990. Vendi u përfshi nga paqëndrueshmëria politike, krimi i organizuar, shpopullimi dhe një skemë masive piramidale që për pak sa nuk e zhyti vendin në luftë civile.

Mes kësaj rrëmuje, Shehu u shfaq si sipërmarrës, me prona që përfshinin një hotel në qytetin e trazuar të Vlorës.

Ai tërhoqi vëmendjen e policisë shqiptare kundër drogës dhe autoriteteve italiane, të cilat dyshonin se ai ishte në biznes me mafian italiane—duke trafikuar marihuanë dhe duke kontrabanduar emigrantë aspirantë drejt Italisë me skafe, tha Dritan Zagani, një ish-oficer i Policisë së Shtetit shqiptar që e kishte hetuar.

Një ditë në vitin 1999, Zagani tha se policia nxitoi drejt një lokali pas raportimeve për të shtëna me armë. Shehu, mësuan ata, ishte përfshirë në një përplasje me armë me një bandë rivale.

“Pas kësaj, Arturi u zhduk,” tha Zagani.

Cakrani, avokati i Shehut, tha se Shehu ishte sulmuar nga banda pro-komuniste për shkak të qëndrimeve të tij antikomuniste. Ai tha se vëmendja e autoriteteve ligjzbatuese ishte e motivuar politikisht. As hetimet italiane dhe as ato shqiptare nuk çuan në akuza.

Shehu u shfaq sërish në Miami. Ai u zhvendos në SHBA në vitin 2001 dhe fitoi azil pasi deklaroi se ishte sulmuar nga bandat komuniste, të cilat kishin vrarë xhaxhain dhe vëllain e tij, tha Cakrani.

Në fund, ai siguroi shtetësinë amerikane, tha Cakrani, por vazhdoi të kishte një këmbë në Shqipëri, duke zgjeruar portofolin e tij të pasurive të paluajtshme.

Shehu ra sërish në vëmendjen e autoriteteve në vitin 2012, kur prokurorët italianë kërkuan arrestimin e tij në kuadër të një çështjeje më të gjerë ndaj një familjeje kriminale italiane. Shehu ishte bashkëpronar i një pastiçerie akulloreje në Shqipëri me një bos të krimit mafioz italian, i cili i kishte transferuar Shehut më shumë se 1 milion euro, rreth 1.3 milionë dollarë në atë kohë, sipas një vendimi të gjykatës italiane. Shehu gjithashtu i kishte dhënë me qira hapësirë në një ndërtesë për një kazino, thanë prokurorët.

Gjykatësi italian hodhi poshtë kërkesën për arrestim, duke thënë se nuk kishte prova të mjaftueshme për të treguar se Shehu ishte i lidhur me ndonjë veprimtari të paligjshme. Cakrani tha se përfshirja e Shehut ishte vetëm si pronar.

Megjithatë, ai vazhdoi të shfaqej në hetimet për drogën. Autoritetet europiane të zbatimit të ligjit e panë gjatë operacioneve të përgjimit në Monako me persona të dyshuar si trafikantë droge, thanë prokurorët shqiptarë. Ata siguruan fotografi të tij në vitin 2019 në Mallorca, në një takim së bashku me një person të dyshuar si një nga bosët kryesorë të mafias, i cili që atëherë është arrestuar. Shehu nuk u akuzua në këto hetime. Avokati i tij tha se Shehu nuk ka pasur probleme ligjore me asnjë vend europian përveç Shqipërisë dhe se ai ishte përfshirë vetëm në marrëveshje të ligjshme biznesi.

Fati i tij ndryshoi në qershor.

Hetuesit europianë të drogës në Spanjë, Belgjikë dhe disa vende të tjera i dorëzuan një sasi të madhe dosjesh Prokurorisë së Posaçme shqiptare, të njohur si SPAK, një strukturë e ngritur në vitin 2019 pjesërisht për të adresuar shqetësimet e Bashkimit Europian lidhur me korrupsionin shqiptar.

Është një problem i përhapur: Gjatë katër viteve të fundit, prokurorët e SPAK-ut kanë ngritur akuza për korrupsion ndaj dy ish-kryeministrave, dy ish-zv.kryeministrave dhe shumë ish-ministrave, të gjithë të cilët i kanë mohuar akuzat. Të pajisur me dosjet e hetuesve europianë, SPAK siguroi në qershor një urdhër gjykate për arrestimin e Shehut dhe 19 anëtarëve të tjerë të asaj që ata e përshkruan si një rrjet të madh europian të trafikut të drogës.

Prokurorët thanë se Shehu kishte një “pozicion drejtues brenda organizatës”, duke e akuzuar për pastrim parash dhe pjesëmarrje në një grup të strukturuar kriminal—diçka e ngjashme me akuzën për organizatë kriminale në SHBA.

Rrjeti i dyshuar i drogës shtrihej në të gjithë zinxhirin e furnizimit me kokainë: Anëtarët e rrjetit shqiptar mbikëqyrnin prodhimin në Ekuador, vendosnin ngarkesat e kokainës në anije, të fshehura mes frutave, sojës, sheqerit dhe produkteve të tjera, i drejtonin ato përmes porteve holandeze, e përpunonin drogën në fabrika të vogla dhe më pas e shpërndanin në të gjithë Europën, thanë prokurorët.

Fitimet nga kokaina hynin në Shqipëri përmes kriptomonedhave dhe parave të gatshme të kontrabanduara në autobusë—ndërsa grupi i pastronte paratë përmes pasurive të paluajtshme shqiptare, thanë prokurorët. Një pjesë e tyre përfundoi duke financuar një rrokaqiell të kuq, në formë kutie, në qendër të Tiranës, kryeqytetit të Shqipërisë, si dhe vila bregdetare, thanë prokurorët. Shehu dhe njerëzit e tij të besuar ishin thelbësorë në këtë përpjekje, sipas prokurorëve.

Cakrani tha se Shehu kishte kryer vetëm transaksione të ligjshme të pasurive të paluajtshme dhe nuk ishte përfshirë në pastrim parash apo në ndonjë nga krimet e tjera të pretenduara.

Mes akuzave të prokurorëve: Shehu dhe rrjeti i tij kishin përvetësuar tokë të përdorur për pastrimin e parave duke pretenduar pronësi historike, shpesh duke u mbështetur në dokumente të falsifikuara. Një nga parcelat më të mëdha të përmendura nga prokurorët: toka në Zvërnec, zona që Kushner dëshiron të zhvillojë.

“Një problem psikologjik”
Fshati i vogël i Zvërnecit ndodhet në bregdet, jashtë Vlorës, dhe njihet për manastirin e tij të epokës bizantine, më shumë se 700-vjeçar, në skaj të lagunës së Nartës. Shtëpitë janë të grumbulluara në një kodër që ofron pamje të detit dhe pemëve të mbushura me fiq dhe shegë.

Zoi Pula, 71 vjeç, u rrit në fshat përpara se të zhvendosej në Greqi, ku kishte më shumë mundësi pune. Ai kthehet gjatë verës në shtëpinë e familjes në kodër. Stërgjyshi i tij u zhvendos në fshat dhe përdorte një pjesë toke në gadishullin aty pranë për kullotje, tha ai.

Kur prona u kolektivizua, familja e tij e përdorte tokën për të kultivuar patate, qepë dhe kultura të tjera. Pas rënies së qeverisë komuniste në vitin 1991, familjes së tij iu dha pronësia mbi pjesën e saj të tokës bujqësore në gadishull, e cila ndërkohë kishte mbetur djerrë.

Në mesin e viteve 2000, ai tha se mësoi atë që kishte zbuluar njëri pas tjetrit edhe shumë banorë të tjerë: Zyrtarët lokalë të pronave i kishin dhënë Shehut kontrollin mbi tokat e tyre në gadishull.

“U çmendëm. U zemëruam. Ishte një problem psikologjik,” tha ai.

Pronësia mbi pasuritë e paluajtshme në Shqipëri ka qenë problematike për dekada. Pas rënies së komunizmit, qeveria e re hartoi një sërë ligjesh për kthimin e tokave të shpronësuara, duke hapur rrugën për një valë pretendimesh të mbivendosura. Këto përfunduan në sistemin gjyqësor të dobët të vendit, ku autoritetet kanë konstatuar raste të shumta korrupsioni.

Ndërsa ndiqnin çështjen e tyre, banorët dhe të tjerë që pretendonin pronësinë zbuluan se Shehu kishte përdorur taktika të ngjashme për të përvetësuar pjesën më të madhe të tokës në Zvërnec: Përmes një avokati, ai përdori dokumente historike për të treguar se paraardhësi i tij, Seit Shehu, e kishte zotëruar më parë pronën.

Një pjesë e tokës u sigurua nga një prej avokatëve të Shehut në vitin 2007, duke i paraqitur zyrtarëve të pronave një dokument të përkthyer gabim të pronësisë nga periudha osmane. Gjatë përkthimit nga turqishtja osmane, një arkivist zëvendësoi emrin e pronarit origjinal dhe vendosi në vend të tij emrin Seit Shehu, konstatoi një gjykatë. Avokati dhe arkivisti u dënuan më vonë për akuza që lidhen me dokumente të falsifikuara, megjithëse çështja e avokatit po rigjykohet.

“Falsiteti i këtij dokumenti është provuar,” vendosi Gjykata e Lartë e Shqipërisë.

Shehu dhe pretendues të shumtë të pronësisë kanë fituar dhe humbur beteja në gjyqe dhe apelime të ndryshme, por asnjë prej tyre nuk e ka detyruar Shehun të heqë dorë nga toka. Rigjykimet dhe apelimet vazhdojnë të zvarriten në sistem.

Cakrani tha se pretendimet e Shehut bazohen në dokumentacion të konsiderueshëm që tregon se familja e tij ishte një familje e madhe pronarësh tokash—në Zvërnec dhe gjetkë. Provat e paraqitura në çështjet gjyqësore përfshijnë dokumente të shumta nga pushtimi fashist italian dhe të tjera nga fillimi i viteve 1900.

“Ka dokumente të ligjshme që provojnë se kjo tokë është e tij,” tha ai.

Tel me gjemba
Kushner dhe gruaja e tij, Ivanka Trump, u interesuan për herë të parë për Shqipërinë gjatë një udhëtimi me jaht në Mesdhe, pas mandatit të parë të Trumpit, duke hedhur spirancën gjatë rrugës mes Malit të Zi dhe Greqisë. Ata eksploruan ishullin e Sazanit, në pronësi publike, një ish-zonë ushtarake ku vendasit shkojnë me varkë për udhëtime ditore.

“Ne notuam drejt ishullit. Bëmë një ecje,” tha ajo në një podcast në maj. “Thjesht mbetëm të mahnitur.”

Kushner më vonë arriti një marrëveshje me kryeministrin Edi Rama për zhvillimin e Sazanit dhe nisi të punonte për planet me Asher Abehsera, një zhvillues me bazë në SHBA, i cili ishte partneri i Kushnerit në rizhvillimin e zyrave në Brooklyn gjatë viteve 2010.

Menjëherë pas kësaj, Abehsera tha në një intervistë në qershor, se të dy e kthyen vëmendjen te rripi i tokës së pazhvilluar, 5 milje larg, në bregdetin e Zvërnecit. Atje, vendasit përdorin automjete 4x4 për të pushuar në plazhe të paprekura ku folezojnë breshkat e detit dhe kullosin delet.

Abehsera tha se arriti një marrëveshje me partnerë vendas, një konglomerat shqiptar të quajtur Kastrati, emri i të cilit shfaqet në pikat e karburantit në të gjithë vendin. Grupi iu drejtua pronarëve të tokave në Zvërnec, duke u ofruar fillimisht të bëheshin partnerë me ta, i tha Abehsera Wall Street Journal në vitin 2024.

Atë pranverë, Kushner publikoi pamje të planeve në Instagram, me vila të gdhendura në faqet e shkëmbinjve në Sazan dhe hotele përgjatë plazheve të Zvërnecit.

Disa muaj më vonë, në shtator 2024, një grup banorësh të fshatit i dërgoi një letër kompanisë së Kushnerit, duke i kërkuar zhvilluesit të përmbahej “nga ndërmarrja e veprimeve që cenojnë të drejtat reale të pronësisë së fshatit” ndërsa mosmarrëveshjet vazhdonin, sipas një kopjeje të shqyrtuar nga Journal.

Në atë kohë, mosmarrëveshjet mbi tokën në Zvërnec ishin të njohura në nivel lokal dhe ishin raportuar vazhdimisht në media.

“Ne nuk kemi asnjë interes të zhvillojmë diçka që nuk është me të drejtë ose ligjërisht e jona për ta zhvilluar,” i tha Abehsera Journal në vitin 2024, kur u pyet për mosmarrëveshjet.

Kur iu dërgua një listë me katër pronarë tokash—përfshirë Shehun—Abehsera tha “asnjëri prej tyre nuk është partneri ynë”, në një mesazh të vitit 2024 drejtuar Journal.

Kushner dhe Abehsera i përmirësuan planet, duke krijuar një sipërmarrje të quajtur Sazan Real Estate Development.

Në bord ishte gjithashtu një grup i madh investimesh nga Katari, i drejtuar nga familja Al-Khayyat. Kushner u takua me familjen Al-Khayyat gjatë Kupës së Botës 2022 dhe më vonë iu drejtua atyre si partnerë, pasi familja ka përvojë në zhvillimin e resorteve ishullore në Maldive dhe në Gjirin Persik.

Grupi i zhvillimit, përmes një subjekti të quajtur Albania Land Development, i pagoi Shehut 110 milionë euro, ekuivalente me 125 milionë dollarë, për tokën e tij në prill, thanë prokurorët në çështjen e pastrimit të parave ndaj Shehut. Të dhënat e kompanive shqiptare tregojnë se subjekti zotërohet nga Sazan Real Estate Development.

Në fund të prillit, grupi i mbështetur nga Kushner vendosi rrethime ndërtimi në skajet e gadishullit të mbrojtur nga pikëpamja mjedisore, duke e rrethuar me bobina me tela me gjemba.

Kur banorët vendas u shfaqën për të protestuar, rojet private të punësuara bllokuan zonën. Njëri prej tyre goditi me grusht një banor vendas në fyt dhe më pas e tërhoqi zvarrë përgjatë një plazhi, ndërsa policia aty pranë e shikonte.

Grupi i zhvillimit i dënoi publikisht veprimet, duke ia atribuar ato një kompanie sigurie të paidentifikuar.

Por një video e incidentit u bë virale. Zemërimi u përhap dhe protestuesit nisën të mbushnin qendrën e Tiranës, duke mbajtur pankarta me imazhe të Kushnerit, flamingove dhe Trumpit. Disa ditë më vonë, aktakuza ndaj Shehut u raportua në mediat shqiptare, duke sjellë edhe më shumë njerëz në rrugë.

Menjëherë pas kësaj, Abehsera, kryetari i Sazan Real Estate, distancoi grupin e tij nga polemika. Ai i tha Journal në qershor se nuk e dinte nëse kompania e tij i kishte paguar Shehut për tokën.

Ai gjithashtu mohoi se kishte pasur dijeni më parë për konfliktet mbi tokën. “Ne nuk pamë dhe nuk dëgjuam për asnjë mosmarrëveshje,” tha ai. Grupi aktualisht po punon për një dokument të vlerësimit mjedisor—një parakusht për miratimet qeveritare përpara fillimit të ndërtimit. Pavarësisht një reagimi kundërshtues që ka përfshirë dhjetëra mijëra protestues, zyrtarë të Bashkimit Europian dhe personazhe të njohur si Dua Lipa, projekti ka mbështetje të fortë nga kryeministri shqiptar Edi Rama. Ai e cilëson projektin prej 5 miliardë dollarësh si një investim të rëndësishëm të huaj që do të nxisë ekonominë.

Banorët e Zvërnecit kanë frikë se do të shtypen sërish nga buldozerët. “E vetmja gjë që dua tani është që të ma kthejnë tokën,” tha Kostaq Konomi, kryeplaku i Zvërnecit.