Dronët që ndryshojnë rregullat e lojës: Nga Reaper deri tek mini-bombat e Ukrainës

Të gjithë i duan, por askush nuk i shet…

Konflikti i Gjirit ka rikthyer në qendër të vëmendjes rolin e dronëve, protagonistë të padiskutueshëm të luftës moderne. Por edhe 4 vjet pas pushtimit të Ukrainës, që e theksoi rëndësinë e tyre, ekziston një hendek i madh midis kërkesës dhe ofertës. Arsyeja është e thjeshtë: sistemet me kosto të ulët nuk u interesojnë gjigantëve amerikanë dhe europianë, të cilët synojnë pajisje me fitime shumë më të larta, duke parë drejt dronëve ushtarakë apo anijeve pa ekuipazh të së ardhmes.

Parashikohet që tregu i armëve autonome që operojnë në tokë, det dhe ajër të rritet nga 47 miliardë dollarë në vitin e kaluar, shkaktuar kryesisht nga politika e administratës Trump, në 98 miliardë dollarë deri në vitin 2033. Në botën e dronëve fluturues, ata më të kërkuarit ndahen mes “Testamentit të Vjetër” dhe “Testamentit të Ri”.

“Testamenti i Vjetër”: dronët e mëdhenj amerikanë dhe izraelitë

Që nga viti 2001, skenën e kanë dominuar aeroplanët pa ekuipazh, të mëdhenj dhe të shtrenjtë. Predatori ishte pionieri, ikonë e Luftës Globale kundër Terrorizmit, pastaj u pasua nga Reaper. Për më shumë se një dekadë, versioni i armatosur ishte monopol amerikan, i prodhuar nga General Atomics, që shënoi 3,2 miliardë dollarë të ardhura në 2025.

Pas tyre u futën kompanitë izraelite: Elbit me Hermes dhe IAI me Heron. Tregu u zgjerua edhe në Turqi me Baykar dhe dronin TB2 të Selçuku Bayraktar, i cili u eksportua në 36 vende.

Këto dronë janë të shtrenjtë: një Reaper kushton rreth 30 milionë euro, TB2 dhe Heron rreth një të tretën e kësaj shume, plus sistemet satelitore për navigim. Por luftërat moderne, si ofensiva mbi Iranin, treguan kufizimet e tyre: të ngadaltë, të lehtë për t’u kapur nga radarët, dhe shumë prej tyre u humbën, më shumë se 20 nga amerikanët dhe po aq nga izraelitët.

“Testamenti i Ri”: dronët e lirë dhe inteligjentë

Ky lloj lindi në fushat e betejës të Ukrainës, ku u zhvilluan kategori të reja. Kryesori janë dronët-kamikazë, të ngjashëm me bomba fluturuese. Rusia përdori dhe përmirësoi Shahed iranian: efikas, me një distancë deri në 2 000 km, i vështirë për t’u zbuluar, me kosto nën 25 mijë euro. Edhe amerikanët krijuan versionin e tyre, Lucas, përdorur në sulmet mbi pasdaranët. SpektreWorks, një kompani e vogël, i shet për 35 mijë dollarë.

Ukrainasit kanë krijuar dhjetëra modele, duke i përshtatur sipas nevojave të vijës së parë, me startup-e që lindin si kërpudhat nga vera e 2022. Këto kompani kanë lidhje me industrinë teknologjike amerikane, duke sfiduar gjigantët Lockheed Martin, Boeing dhe Raytheon. Shembuj janë Project Eagle, i ish-CEO të Google Erich Schmidt, dhe Anduril, i Palmer Luckey dhe i lidhur me Palantir të Peter Thiel. Ata promovojnë konceptin e “Republikës Teknologjike”, ideuar nga Silicon Valley për armë hi-tech.

Revolucioni i tyre ka tre shtylla:

– Shkurtësia e kohës nga kërkesat tek operacioni, duke eliminuar vonesat burokratike
– Kosto të ulëta, falë përdorimit të komponentëve të tregut konsumer
– Inteligjencë artificiale e avancuar

Kompani të reja nuk hyjnë në bursë sepse ka radhë investitorësh. Ata po zhvillojnë kapacitete prodhimi dhe po furnizojnë kërkesat urgjente të monarchive të Gjirit, veçanërisht për dronë anti-dron. Vetëm Anduril dhe Project Eagle po arrijnë t’i përmbushin ato.

Europa nuk po ndjek ritmin e shpejtë të zhvillimit të sektorit: ministritë e mbrojtjes janë të lidhura me plane shumëvjeçare dhe nuk përshtaten me shpejtësinë e ndryshimeve në konfliktet moderne. Megjithatë, disa kompani po lulëzojnë, si gjermania Tytan, e cila po transformon impiante automobilistike për prodhimin e dronëve anti-dron.

Kompani të tjera po shfaqin dronë zbulimi ose të sulmit: gjermanet Helsing dhe Stark, franceza Harmattan AI, portugeza Tekever, apo olandesja DeltaQuad. Në Ukrainë operojnë TAF Industries dhe UkrSpecSystems, ndërsa Skyeton ka degë në Sllovaki.

Ukrainasit kanë krijuar dhjetëra modele, duke i përshtatur sipas nevojave të vijës së parë, me startup-e që lindin si kërpudhat nga vera e 2022. Këto kompani kanë lidhje me industrinë teknologjike amerikane, duke sfiduar gjigantët Lockheed Martin, Boeing dhe Raytheon. Shembuj janë Project Eagle, i ish-CEO të Google Erich Schmidt, dhe Anduril, i Palmer Luckey dhe i lidhur me Palantir të Peter Thiel. Ata promovojnë konceptin e “Republikës Teknologjike”, ideuar nga Silicon Valley për armë hi-tech.

Revolucioni i tyre ka tre shtylla:

– Shkurtësia e kohës nga kërkesat tek operacioni, duke eliminuar vonesat burokratike
– Kosto të ulëta, falë përdorimit të komponentëve të tregut konsumer
– Inteligjencë artificiale e avancuar

Kompani të reja nuk hyjnë në bursë sepse ka radhë investitorësh. Ata po zhvillojnë kapacitete prodhimi dhe po furnizojnë kërkesat urgjente të monarchive të Gjirit, veçanërisht për dronë anti-dron. Vetëm Anduril dhe Project Eagle po arrijnë t’i përmbushin ato.

Europa nuk po ndjek ritmin e shpejtë të zhvillimit të sektorit: ministritë e mbrojtjes janë të lidhura me plane shumëvjeçare dhe nuk përshtaten me shpejtësinë e ndryshimeve në konfliktet moderne. Megjithatë, disa kompani po lulëzojnë, si gjermania Tytan, e cila po transformon impiante automobilistike për prodhimin e dronëve anti-dron.

Kompani të tjera po shfaqin dronë zbulimi ose të sulmit: gjermanet Helsing dhe Stark, franceza Harmattan AI, portugeza Tekever, apo olandesja DeltaQuad. Në Ukrainë operojnë TAF Industries dhe UkrSpecSystems, ndërsa Skyeton ka degë në Sllovaki.

Edhe pse të vegjël, mini-dronët-bomba janë të përhapur në Donbass, ndërtuar me pjesë kineze ose të printuara 3D, dhe kushtojnë vetëm 1 mijë deri në 2 mijë euro. Ukraina tregon se çdo 6 muaj inovacioni i bën dronët të vjetruar shpejt, duke krijuar një paradoks: nuk mund të porositen mjete që do të bëhen të pavlefshme para përdorimit.

Kjo kërkon ndryshime në organizimin e prokurimeve dhe kontratave për të marrë mjetin e duhur në kohën e duhur.