“Sot pisllëk e korrupsion” / Ndoci analizon artin para ’90-ës: Ja pse diktatura nxori artistë dhe prodhoi filma më të mirë

E kush më mirë sesa Frederik Ndoci, aktor dhe këngëtar i mirënjohur që shkëlqeu në vitet e fundit të komunizmit, mund ta bëjë dallimin e madh pas debatit që ndezi publicisti Ben Blushi?

Ndoci, në një rrëfim për “Mediat”, jep argumentet e tij pse filmat gjatë periudhës së diktaturyrës ishin më të arrirë.

“Karriera ime personale ka mbi 60 vite. Ajo e ka zanafillën që në moshën 6 vjeç. Në qytetin e lindjes për fat kishim aktivitet kombëtar (Festivalin Kombëtar për Fatosa e Pionierë). Aty kam filluar karrierën si këngëtar dhe multiartist”, thekson Frederik Ndoci.

“Për mua, në fakt, edhe vetë jeta e gjithsecilit është art në sensin e saj, edhe të përvuajtur, edhe të lumtur.”

“Nëse do të rilindesha edhe një herë, nuk do të isha aspak ky që ju vlerësoni nga larg e afër, por shumë e më shumë dimensional”, thekson Frederik Ndoci.

Ai e sheh dramatike situatën e krijuar me artin dhe artistin e vërtetë. Ndoci vëren me keqardhje se si në garë artisti po e humb betejën me pseudoartistin.

“Arti në thelb ka të bukurën, por shpesh pseudoartistë dhe despotë të paaftë, që kapin artistët, janë si marionetat dhe heshtat që shpojnë muzat e engjëjt që i sillen rrotull artistit. Dhe artisti derdh lot teksa sheh gjakun e engjëjve që duan ta mbrojnë dhe japin lehtësisht jetët e tyre.”

Frederik Ndoci si artist a mundi të fluturonte, apo ia ‘prenë krahët’ gjatë viteve të komunizmit?

Frederik Ndoci artistin e lirë dhe diktaturën rreth tij e gjen te fabula “Beauty and the Beast” (E bukura dhe bisha), ku vetëm 1/100 është domosdoshmëri: “Bisha (diktatura), sepse censuronte artistë mediokër dhe të paaftë, edhe pse rriste mjaft të paaftë që militonin dhe ishin lëpirës të diktaturës.”

Kjo është një arsye që vëren artisti i mirënjohur pse talenti që është rritur dhe ka shkëlqyer në diktaturë mbetet i jashtëzakonshëm.

“Të rritesh mes tyre dhe t’u shmangesh në mënyrë sportive plumbave dhe flakës së tyre do të thotë se do të mbetesh i pavdekshëm.” Do të mbeten të tillë sepse liria e tyre artistike triumfoi në diktaturë.

Frederik Ndoci, si multiartist i njohur gjerësisht si aktor, krijues dhe debutues në muzikë, bën një dallim të madh. Ai thotë se në komunizëm artisti përzgjidhej prej 20-30 vetash nga një komision artistik. “Praktika për disa dekada dëshmon se në art ka hyrë pisllëku e korrupsioni.” Rreth 4-5 milionë euro që është buxheti për realizimin e një filmi, sipas tij, shpërdorohen ose shkojnë në destinacion të gabuar.

Filmi i parë, kujton Frederik Ndoci, ishte roli i kitaristit te filmi i Viktor Gjikës, “Në çdo stinë”. Talenti zbulohej shpejt dhe kultivohej, çka ndoshta ka humbur vitet e fundit duke i dhënë zë mediokritetit në vend të talentit.

“Kuptohet, isha student për aktor dhe atë vit, pas deklaratës së majit me grupin ‘Na bashkoi kënga popullore’ dhe provimeve, fitova edhe kinoprovën. E kisha fituar një kinoprovë një dekadë më parë për rolin kryesor të filmit ‘Nga mesi i errësirës’, por nga biografia e errët familjare m’u hoq si rol. Më kushtoi shumë në botëkuptimin personal se kush isha dhe sa pak liri e mundësi për art kisha në sfond”, thotë Ndoci, ndërsa lidh karrierën e atyre viteve me vitet e fundit.

Frederik Ndoci, mes dy periudhave, kaloi edhe një përvojë artistike në SHBA.

“Kënaqësinë e një ëndrre pothuajse të venitur ma dha ‘Hollywood’-i në SHBA para disa vitesh. Sinqerisht më është dukur sikur më është kthyer ëndrra e asaj lumturie të venitur e aktrimit. Më pas edhe në Tiranë u bë i mundur një rol në një film grotesk kinokomedi, ‘3 herë X’!”

“Mbetet më e lehtë për ne dhe më e vështirë për publikun për të kuptuar rëndësinë e profesionalizmit dhe kujdesit që duhet treguar kur shkruan muzikën dhe tekstin e një kënge. Artisti që debuton për të marrë një trofe shpejt bie në grackën e korrupsionit.”

Debati i ndezur nëse para ’90-ës filmat ishin më cilësorë ka përfshirë gjerësisht aktorët gjatë këtyre ditëve. Por Frederik Ndoci anon nga argumenti i Ben Blushit, i cili thotë se filmat e periudhës së komunizmit, ironikisht në mungesë liri, ishin shumë herë më cilësorë se filmat e zhvilluar gjatë 30 viteve të demokracisë.

“Absolutisht, mendoj se filmat e para 1990-ës janë shumë herë më në nivel se filmat e realizuar në këto tri dekada. Pavarësisht lirisë së sotme dhe diktaturës së djeshme. Edhe sot ka filma vërtet që mund të krahasohen me ndonjë film të atëhershëm si nivel e realizim, por edhe këta filma cilësorë pas 1990-ës numërohen me gishtat e dorës.”