Raketa e SpaceX do të përplaset me Hënën, nis numërimi mbrapsht. Ja kur do të ndodhë dhe çfarë presin shkencëtarët

Një pjesë e raketës Falcon 9 të kompanisë SpaceX pritet të përplaset me sipërfaqen e Hënës më 5 gusht 2026, në një ngjarje të pazakontë që po ndiqet me interes të madh nga astronomët. Bëhet fjalë për shkallën e sipërme të raketës, të identifikuar me kodin 2025-010D, e cila u lëshua më 15 janar 2025 për të transportuar drejt Hënës misionet Blue Ghost 1 të Firefly Aerospace dhe Hakuto-R Mission 2 të kompanisë japoneze ispace.

Pas më shumë se një viti në një orbitë shumë të lartë rreth Tokës, e ndikuar vazhdimisht nga graviteti i Hënës dhe i Diellit, si edhe nga presioni i rrezatimit diellor, objekti ka hyrë në një trajektore që e çon drejt një përplasjeje të pashmangshme me sipërfaqen hënore.

Sipas llogaritjeve më të fundit të astronomit Bill Gray, themelues i projektit të pavarur Project Pluto, përplasja pritet të ndodhë më 5 gusht, në orën 08:35:37 (ora italiane). Shkalla e raketës do të godasë Hënën me një shpejtësi prej rreth 2,43 kilometrash në sekondë, ose rreth 8.700 kilometrash në orë, pranë kraterit Einstein, në koordinatat 19,461 gradë veri dhe 93,293 gradë perëndim.

Edhe pse koha e përplasjes tashmë është llogaritur me një pasiguri prej vetëm pak sekondash, vendndodhja e saktë mund të ndryshojë ende me disa kilometra. Kjo ndodh sepse raketa rrotullohet në mënyrë të parregullt dhe trajektorja e saj ndikohet edhe nga presioni i dritës së Diellit.

Përplasja është analizuar në një studim të publikuar në platformën shkencore arXiv, të udhëhequr nga Benjamin Fernando dhe një ekip ndërkombëtar studiuesish. Sipas simulimeve të tyre, pjesa e raketës, me një masë të vlerësuar mes 4 dhe 5 tonësh, do të çlirojë një energji të barabartë me shpërthimin e rreth tre tonëve TNT.

Shkencëtarët parashikojnë se goditja mund të krijojë një krater me diametër 20 deri në 30 metra, një blic të shkurtër drite dhe një re pluhuri e copëzash të regolitit hënor. Në skenarët më ekstremë, kolona e mbetjeve mund të ngrihet deri në 75-100 kilometra mbi sipërfaqen e Hënës. Megjithatë, studiuesit theksojnë se këto janë simulime dhe se rezultati përfundimtar do të varet nga këndi i goditjes, orientimi i raketës dhe karakteristikat e terrenit ku do të ndodhë përplasja.

Astronomët nuk janë të sigurt nëse përplasja do të mund të shihet nga Toka. Megjithatë, observatorë profesionistë, kryesisht në kontinentin amerikan, do të përpiqen të regjistrojnë blicin ose renë e pluhurit me teleskopë shumë të ndjeshëm dhe kamera me shpejtësi të lartë.

Ngjarja nuk paraqet asnjë rrezik për Tokën dhe, sipas të dhënave aktuale, nuk pritet të përbëjë rrezik as për sondat që ndodhen në orbitë rreth Hënës. Përkundrazi, ajo do t’u japë shkencëtarëve një mundësi të rrallë për të testuar modelet që përdoren për të studiuar përplasjet me shpejtësi të lartë në sipërfaqen hënore.

Sonda Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) e NASA-s do të kalojë mbi zonën e përplasjes para dhe pas ngjarjes për të krahasuar imazhet dhe për të identifikuar kraterin e ri, duke analizuar madhësinë dhe materialin e nxjerrë nga goditja. Edhe orbiteri koreano-jugor Danuri do të ndodhet pranë zonës gjatë orëve të ngjarjes, megjithëse deri tani nuk ka një konfirmim zyrtar se do të realizojë vëzhgime të drejtpërdrejta të përplasjes.

Ky rast rikthen në qendër të vëmendjes edhe çështjen e monitorimit të mbetjeve hapësinore në hapësirën mes Tokës dhe Hënës. Me shtimin e misioneve hënore, ekspertët besojnë se në të ardhmen do të nevojiten rregulla më të qarta për menaxhimin e shkallëve të raketave pas përfundimit të misioneve, në mënyrë që të shmangen përplasje të pakontrolluara dhe të përmirësohet siguria e aktiviteteve në hapësirën cislunare.