CNN: Irani po e mban peng ekonominë globale dhe Trump e di këtë

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, e ka quajtur armëpushimin e brishtë dyjavor midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit një “fitore absolute dhe të plotë”. Por kushtet e armëpushimit nënvizojnë se si Irani e ka shfrytëzuar kontrollin e tij mbi Ngushticën e Hormuzit për të fituar ndikim të madh mbi ekonominë globale.

Sipas CNN, fakti që armëpushimi është i kushtëzuar nga marrëveshja e Iranit për të rihapur rrugën jetësore detare përfaqëson një pranim të heshtur të ndikimit të Teheranit mbi pikën më të rëndësishme të naftës në botë dhe, rrjedhimisht, mbi pjesë të rëndësishme të ekonomisë globale.

“Irani nuk ka nevojë për një forcë të madhe ushtarake për të shkaktuar përçarje serioze në ekonominë globale”, tha muajin e kaluar Samantha Gross, një eksperte e energjisë në Institutin Brookings.

Entuziazëm dhe shqetësime të tregut

Investitorët dhe sipërmarrësit e pranuan me kënaqësi ndërprerjen e luftimeve, megjithëse analistët paralajmëruan se shqetësimet për furnizimin global me naftë nuk kanë zhdukur. Të mërkurën, çmimet e naftës së papërpunuar ranë me 15-20%, ndërsa çmimet referuese të gazit natyror në Evropë pësuan një rënie të ngjashme.

“Ka pengesa të mëdha që duhet të kalohen përpara se marrëveshja e armëpushimit midis Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit të shndërrohet në një fund të përhershëm të luftës”, paralajmëroi Neil Shearing, kryeekonomist i Capital Economics, në një njoftim.

“Për tregjet, çështja më kritike mbetet situata në ngushticën e Hormuzit,” shtoi ai.

Është ende për t’u parë nëse trafiku detar do të rifillojë plotësisht, duke pasur parasysh se, pas disa shenjave të trafikut të anijeve naftëmbajtëse në orët e para të të mërkurës, Irani do ta kishte ndërprerë përsëri lidhjen pas sulmit të Izraelit në Liban. Për momentin, të paktën, ushtria iraniane kontrollon këto rruge, gjë që i jep asaj një fuqi të veçantë mbi tregjet globale të energjisë.

Irani ka bllokuar faktikisht ngushticën e Hormuzit për shumicën e anijeve për më shumë se gjashtë javë, një skenar që më parë ishte i pabesueshëm për një rrugë detare që zakonisht transporton rreth një të pesti të furnizimeve botërore me naftë dhe gaz, dhe një të tretën e eksporteve globale të plehrave me bazë ure.

“Kjo është shqetësimi që ka shqetësuar gjithmonë analistët e sigurisë energjetike,” tha Gross i Brookings Institution.

Vendet e të gjithë botës po vuajnë pasojat e goditjes historike që goditi zinxhirin e furnizimit me naftë.

Në Azi, mungesa e karburantit që po afrohet po shtyn qeveritë të marrin masa drastike, me Filipinet që shpallën gjendjen e emergjencës energjetike kombëtare. Evropa, ndërkohë, po përballet me një rritje të çmimeve të energjisë elektrike në momentin që po del nga kriza e shkaktuar nga lufta mes Rusisë dhe Ukrainës. Edhe në Shtetet e Bashkuara, të pasura me naftë, çmimet e benzinës janë rritur shumë.

Për ndikimin e Iranit në ngushticën, “ka qenë e mjaftueshme për të arritur një armëpushim”, dhe, më e rëndësishmja, me regjimin e tij të dobësuar, por ende në këmbë, tha Dan Alamariou, kreu i strategjisë gjeopolitike të kompanisë së konsulencës Oxford Economics. Irani ka shndërruar ngushticën e Hormuzit në një armë për të zhvilluar një “luftë ekonomike”.

Çmimet e naftës iraniane janë në nivelet më të larta.

Kontrolli i ngushticës së Hormuzit i ka ofruar Iranit dy avantazhe themelore: ndikim ekonomik mbi pjesën tjetër të botës dhe mundësinë për të furnizuar arkat e tij të luftës me të ardhurat nga shitja e naftës, me çmime të fryra.

Uashingtoni madje ka hequr përkohësisht sanksionet për rreth 140 milionë fuçi nafte iraniane të transportuara me anije, për të lehtësuar krizën globale të furnizimit.

Sipas Homayun Falakshahi, analist i kompanisë të të dhënave dhe analizës Kpler, eksportet e naftës të Iranit arritën një mesatare prej 1,85 milionë fuçi në ditë deri në mars, rreth 100,000 fuçi më shumë në ditë krahasuar me mesataren e regjistruar midis dhjetorit dhe shkurtit.

Irani gjithashtu po përfiton më shumë nga eksportet e tij të naftës, të cilat zakonisht shiten me një zbritje prej rreth 10 dollarë për fuçi krahasuar me Brent-in. Në disa shitje të fundit në Kinë, që zakonisht blen shumicën e naftës iraniane, ky naftë është shitur për rreth 3 dollarë për fuçi më shumë se Brent-i, tha Falakshahi. Në Indi, diferenca ka arritur në disa raste deri në 7 dollarë, shtoi ai, duke cituar tregtarët dhe rafineritë e të dy vendeve.

“Rritja e numrit të klientëve dhe mungesa e naftës konkurruese nga Lindja e Mesme e ka çuar çmimin e naftës iraniane lart,” tha Falakshahi për CNNi.

Karta fituese e Iranit

Teherani, nga ana tjetër, dëshiron të vazhdojë të ushtrojë fuqinë ekonomike që ka treguar kohët e fundit, duke mbajtur kontrollin mbi qasjen në ngushticë edhe pas përfundimit të luftës, sipas një propozimi me 10 pika që formon bazën e negociatave me Shtetet e Bashkuara.

“Regjimi që udhëheq Iranin ka (pa dyshim) forcuar kontrollin e tij politik dhe ka treguar aftësinë e tij për të vënë në gjunjë tregjet globale të naftës dhe gazit,” shkroi Carl Samota, kryestrategu i tregut në Corpay Currency Research, në një njoftim të publikuar të martën.

Trump, nga ana e tij, e ka përshkruar propozimin e Iranit si “një bazë pune për negociatat”, sipas asaj që u raportua nga Truth Social.

Disa analistë tani parashikojnë mundësinë e një sistemi të taksave të përhershme për anijet që kalojnë përgjatë rrugës detare, megjithëse me shumë rezerva.

“Armëpushimi e ka forcuar ngushticën e Hormuzit si një pikë të presionit dhe si një mekanizëm negociator,” shkruan analistët e Kpler në një njoftim të mërkurën.

Për shembull, Kpler sugjeroi që Omani, në ujërat e të cilit ndodhet një pjesë e ngushticës, mund të veprojë si një “intermjetar i ndershëm dhe i paprekur nga sanksionet” që do të mbledhë pagesat dhe më pas do t’i dërgojë një përqindje të rënë dakord në Iran. Krijimi i një qasjeje me pagesë në ngushticën e Hormuzit mund të kontribuonte potencialisht në plotësimin e një kërkese tjetër të rëndësishme iraniane: një shpërblim financiar për dëmet e shkaktuara nga konflikti.

Në javët e fundit, Teherani tashmë kishte vendosur tarifa për anijet që kalonin nëpër ngushticë, dhe të paktën një anije kishte paguar 2 milionë dollarë për këtë, sipas kompanisë së informacionit detar Lloyd’s List.

Të mërkurën, agjencia e lajmeve semi-zyrtare iraniane Tasnim raportoi se Irani dhe Omani po planifikonin të vendosnin tarifa kalimi. CNNi ka kontaktuar Ministrinë e Jashtme të Omanit për një koment.

Sipas Kpler, është e mundur që kompanitë e transportit tregtar dhe kompanitë e sigurimeve të pranojnë tarifat e kalimit “shumë më shpejt se ligjvënësit”. “Për shumicën e kapaciteteve të eksportimit nga Gjiri, nuk ka një rrugë alternative të rëndësishme.”