Ishulli fantazmë ku koha ka ndalur! Historia e Battle Harbour, ku nuk ka makina dhe as sinjal celulari

Dikur ishte zemra e industrisë së peshkimit në Labrador, në Kanada. Sot, Battle Harbour është shndërruar në një strehë për vizitorët, ku jeta moderne ka lënë shumë pak gjurmë.

Në një reportazh udhëtimi, BBC prezanton historinë e këtij ishulli të vogël, i cili përjetoi një lulëzim të madh ekonomik, u braktis nga banorët e përhershëm dhe sot u ofron turistëve mundësinë të udhëtojnë pas në kohë.

Në molin e Battle Harbour, katër peshkatarë me mëngët e përveshura duken teksa pastrojnë merlucë. Pas tyre, tregtarë të veshur me kostume dhe peshkatarë të tjerë, disa prej të cilëve mbajnë veshje kundër shiut, janë mbledhur përpara një ndërtese të bardhë prej druri, me zbukurime në ngjyrë të kuqërremtë.

Por, ndërsa varka i afrohet molit, kuptohet se diçka nuk shkon. Të gjitha figurat janë gri dhe askush nuk lëviz. Ato paraqesin njerëz që kanë jetuar rreth vitit 1900, në kohën kur Battle Harbour ishte kryeqyteti botëror i merlucit të kripur.

Figurat janë marrë nga fotografi të vjetra arkivore dhe janë shndërruar në silueta prej kartoni, në përmasa natyrore, të cilat mirëpresin vizitorët.

Ishulli e prezanton veten si një vend që ndodhet “14,5 kilometra larg normales”.

“Mirë se vini në Battle Harbour”, thotë Peter Bull, drejtor ekzekutiv i organizatës Battle Harbour Historic Trust, ndërsa pasagjerët zbresin nga varka duke kaluar mbi një dërrasë druri.

Udhëzimet e para që ai u jep turistëve përshkruajnë një realitet krejt të ndryshëm nga ai i një destinacioni të zakonshëm turistik. Dreka shërbehet në orën 12:30, ndërsa vizita e organizuar nis në orën 13:30. Një familje dhelprash arktike jeton në varrezat e vjetra, ndërsa dy kulla historike të komunikimit me valë kanë nevojë për restaurim.

Në ishull nuk ka sinjal të telefonisë celulare dhe funksionon vetëm një pikë e përbashkët aksesi në Wi-Fi. Lindja e diellit është në orën 06:19.

Wanda Fifield shoqëron gazetaren e BBC-së drejt dhomës së saj, duke i shpjeguar njëkohësisht mënyrën se si funksionon sistemi i komunikimit në raste emergjence.

Një radio komunikimi ndodhet në korridor, pranë dhomës. Nëse dikush sëmuret, plagoset ose përballet me ndonjë problem gjatë natës, duhet të shtypë një buton katror, të shpjegojë çfarë ka ndodhur dhe të tregojë në cilën ndërtesë qëndron, në mënyrë që personeli të mund ta lokalizojë.

Një udhëtim pesëorësh

Mbërritja në Battle Harbour është në vetvete një përvojë e veçantë. Vizitorët duhet fillimisht të udhëtojnë me avion drejt Happy Valley-Goose Bay, në pjesën kontinentale të Labradorit.

Më pas i pret një udhëtim rreth pesëorësh me makinë nëpër një rrugë që kalon mes pyjeve. Në pjesën më të madhe të itinerarit nuk ka shërbime për udhëtarët dhe gjatë rrugës mund të ndeshen edhe drerë të mëdhenj.

Nga moli i Mary’s Harbour niset çdo ditë varka e vogël e pasagjerëve që transporton vizitorët drejt ishullit. Ajo është aq e vogël, saqë bagazhet mund të vendosen edhe brenda tualetit.

Për rreth 14,5 kilometra, varka përshkon një zonë me brigje shkëmbore dhe ishuj të vegjël. Kur ka mjegull, peizazhi duket pothuajse joreal, ndërsa në ditët me re merr pamjen e një vendi të shkretë.

Pulëbardhat dhe zogj të tjerë detarë fluturojnë shpesh pranë varkës, ndërsa herë pas here shfaqen ajsbergë, balena me gunga dhe balena të tjera.

Kur ndërtesat e para të Battle Harbour bëhen të dukshme, është e vështirë të besohet se në këtë ishull të vogël, vetëm 805 metra të gjatë, dikur jetonin qindra njerëz dhe ushtronin aktivitetin e tyre shumë peshkatarë e tregtarë.

Nga qendra më e madhe e merlucit të kripur te braktisja

Historia e Battle Harbour si një qendër e rëndësishme peshkimi dhe tregtie nis në vitet 1770, kur tregtari anglez John Slade ngriti atje një pikë tregtare.

Ishulli i vogël u shndërrua në një portë hyrëse drejt zonave të pasura me peshk të Labradorit. Merluci kriposej, përpunohej dhe eksportohej drejt Evropës, Karaibeve dhe rajoneve të tjera të botës.

Në periudhën e lulëzimit më të madh, Battle Harbour kishte spital, shkollë, kishë dhe një stacion komunikimi me valë. Popullsia e përhershme arrinte në rreth 300 banorë.

Ndërkohë, mijëra peshkatarë sezonalë kalonin nëpër ishull. Mes tyre ishin të ashtuquajturit “floaters”, të cilët jetonin në anije me vela, dhe “stationers”, që ndërtonin strehime të përkohshme në tokë.

Rënia e ishullit erdhi gradualisht. Një zjarr shkatërrues në vitin 1930, pakësimi i rezervave të peshkut dhe një program provincial për zhvendosjen e popullsisë në vitet 1960 çuan në braktisjen e tij. Si pasojë, deri në vitet 1970 ishin larguar edhe banorët e fundit të përhershëm.

Goditja përfundimtare për aktivitetin e peshkimit në këtë zonë erdhi më 2 korrik 1992, kur qeveria federale e Kanadasë vendosi moratorium për peshkimin e merlucit. Vendimi bëri që rreth 30 mijë njerëz të humbnin menjëherë vendet e punës.

Një ishull që ruan të gjalla kujtimet

Sot, Battle Harbour të kujton një ishull fantazmë. Shtëpitë prej druri të restauruara, objektet e vjetra të përpunimit të peshkut dhe magazinat ruajnë pamjen e një bote që pothuajse është zhdukur.

Në ishull ndodhen 16 shtëpi private verore, ndërsa ka kaluar më shumë se gjysmë shekulli që kur ai kishte banorë gjatë gjithë vitit.

Vendbanimi historik, i administruar nga një organizatë për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, nuk ka makina dhe pret vizitorë vetëm për rreth tre muaj gjatë verës.

Megjithatë, për njerëzit që e njohin më mirë, Battle Harbour nuk është aspak një vend i harruar.

Lidhja familjare e Peter Bull me këtë zonë nis më shumë se një shekull më parë, kur gjyshi i tij peshkonte në brigjet e Labradorit.

Ai punon në Battle Harbour që prej vitit 2013 dhe kalon në ishull pjesën më të madhe të verës. Çdo shtator kthehet në shtëpinë e tij në St. John’s, pasi furnizohet me merluc, kallamarë, skumbri dhe fruta të egra vendase, si bakeapple dhe partridgeberry, për dimrin.

“Kur të vdes, hiri im do të shpërndahet aty ku mbledh partridgeberries”, rrëfen ai. “Dhe do të rikthehem si një kokërr partridgeberry”, shton.

Po aq e ngushtë është lidhja e Nelson Smith me ishullin. Ai ka marrë pjesë në restaurimin e ndërtesave historike dhe organizon ture për vizitorët prej gati tre dekadash.

Gjatë vizitave, ai paralajmëron turistët se çdo ndërtesë ka aromën e vet, në varësi të produkteve që ruheshin brenda saj.

Në dialektin lokal anglez të Newfoundland-it, të gjitha këto ndërtesa të vjetra njihen me emërtimin “the rooms”, ndërsa magazinat e veçanta ruajnë emra që lidhen me produktet që dikur mbanin.

Në magazinën e mishit të derrit, për shembull, ndihet ende një aromë e lehtë melase. Në magazinën e kripës gjendet ende materiali që përdorej për konservimin e merlucit.

Ndërsa turi vazhdon, vizitorët ndeshin edhe silueta të tjera prej kartoni në përmasa natyrore: një tregtar të veshur me elegancë, një peshkatar të ri në një varkë prej druri dhe një peshkatar të moshuar të ulur pranë një kurthi për merlucë.

Smith shpjegon procesin përmes të cilit peshqit pastroheshin, kripoheshin dhe më pas liheshin të thaheshin mbi platforma të ngritura prej druri, të quajtura “flakes”.

Vendi nga ku u njoftua mbërritja në Polin e Veriut

Një nga pikat më të rëndësishme historike të Battle Harbour ndodhet në papafingon e magazinës së vjetër të kripës.

Atje, në vitin 1909, eksploruesi amerikan i rajoneve polare Robert E. Peary zhvilloi dy konferenca për shtyp, gjatë të cilave pretendoi se kishte mbërritur në Polin e Veriut.

Nga stacioni i afërt i komunikimit Marconi, ai transmetoi gjithashtu raportimin e parë për ekspeditën e tij drejt gazetës The New York Times.

Kjo trashëgimi historike është sot pjesë e përvojës që ofron ishulli, pasi disa prej ndërtesave të restauruara janë kthyer në ambiente akomodimi.

Gazetarja e BBC-së qëndroi në dhomën Harry Smith, në ndërtesën Merchant, e cila mori emrin e një punonjësi të dyqanit të përgjithshëm të dikurshëm të ishullit.

Në ishull ndodhen gjithashtu pesë shtëpi pushimi të restauruara dhe 12 dhoma të tjera me banjo private.

Brenda dhomës, një jorgan mbulon shtratin prej druri, ndërsa një ngrohëse elektrike përpiqet të përballojë të ftohtin që depërton ende në ndërtesën e vjetër, pavarësisht punimeve të restaurimit.

Nuk ka televizor dhe qetësia mbizotëron kudo. E ulur në një kolltuk rrotullues me pamje nga deti, gazetarja shfleton librin e përshtypjeve të vizitorëve.

“Pamja më e bukur në ishull. Ajsbergu dukej nga dritarja jonë sikur të ishte brenda një kornize”, shkruan një vizitor.

“Diçka që duhet ta përjetosh, në vend që të përpiqesh ta shpjegosh”, shënon dikush tjetër.

“Sa shumë qetësi”, shkruan një vizitor i tretë.

Dhelprat arktike, varrezat e vjetra dhe një aksident ajror

Jeta e përditshme në Battle Harbour ndjek ritmin e vet. Në darkë shërbehen gatime vendase, si peshk char nga Labradori, merluc i skuqur në tigan dhe byrek me mish dreri të madh.

Vizitorët hanë në tavolina të përbashkëta.

Në një moment, biseda kalon te Dritat Veriore, duke bërë që gazetarja e BBC-së ta kalojë natën e parë duke parë vazhdimisht nga dritarja dhe duke dalë në verandën prej druri.

Dalja e mëngjesit të ardhshëm rezulton më e suksesshme. Duke ndjekur një shteg dheu drejt varrezave të vjetra, ajo sheh dhelpra që dalin nga strofulla e tyre në një shpat shkëmbor

Prej aty nis edhe shtegu “Battle Harbour Footpath”, i gjatë 1,9 kilometra, i cili kalon pranë një varreze më të re dhe një memoriali kushtuar tre burrave që humbën jetën në një aksident me hidroavion në vitin 1976.

Në atë kohë, rrënojat e avionit u zbuluan nga dy djem të zonës, njëri prej të cilëve ishte Nelson Smith. Disa pjesë të hidroavionit ndodhen ende në atë vend.

Si mund të vizitohet Battle Harbour?

Sipas informacioneve turistike të publikuara nga BBC, Battle Harbour pret vizitorë nga qershori deri në fillim të shtatorit. Megjithatë, datat e sakta të sezonit duhet të konfirmohen përpara rezervimit.

Varka e pasagjerëve për ata që do të qëndrojnë gjatë natës niset çdo ditë nga Mary’s Harbour në orën 11:00 dhe kthehet në orën 09:00 të mëngjesit të ditës pasardhëse. Udhëtimi zgjat rreth 60 deri në 75 minuta.

Akomodimi ofrohet në banesa historike të rinovuara dhe në dhoma të restauruara.

Sipas paketave të përmendura në artikull, qëndrimet dyditore nisin nga 1.570 dollarë kanadezë për dy persona. Në çmim përfshihen akomodimi, transporti me varkë, ushqimi dhe një vizitë historike e organizuar.

Taksat dhe bakshishet paguhen veçmas.