Niveli i deteve në rritje të shpejtë, rekord i paprecedentë në 4,000 vitet e fundit

Nivelet e detit janë luhatur gjithmonë gjatë historisë së Tokës. Por shkencëtarët tani po vëzhgojnë diçka të ndryshme: rritja po përshpejtohet, duke ndodhur më shpejt se në çdo kohë në 4,000 vitet e fundit.

Zbulimi i mësipërm, që del nga analiza e elementeve të ruajtura në shkëmbinjtë koralorë të lashtë dhe peizazhet bregdetare, përforcon shqetësimet për të ardhmen e shumë prej qyteteve më të mëdha të botës, veçanërisht atyre të vendosura në zona bregdetare të ulëta, raporton Earth.com.

Pse ka rëndësi rritja e nivelit të detit?

Që nga viti 1900, niveli mesatar global i detit është rritur me rreth 1.5 milimetra në vit. Ky ndryshim mund të duket i vogël, por me kalimin e kohës bëhet shumë domethënës, veçanërisht sepse ritmi i tij tejkalon çdo rritje përkatëse shekullore të regjistruar në katër mijëvjeçarët e fundit.

Ka dy arsye kryesore. Së pari, ngrohja globale po i ngroh oqeanet, duke shkaktuar zgjerimin e ujit dhe, rrjedhimisht, rritjen e vëllimit. Së dyti, akullnajat dhe shtresat e mëdha të akullit po shkrihen gjithnjë e më shpejt, duke shtuar sasi të reja uji në dete. Siç shpjegoi Yucheng Lin, një studiues postdoktoral në Universitetin Rutgers në Shtetet e Bashkuara dhe autori kryesor i studimit të botuar në revistën Nature:

“Ngrohja globale po bën që oqeanet të zënë një vëllim më të madh. Dhe akullnajat reagojnë më shpejt sepse janë më të vogla se shtresat e akullit, të cilat shpesh janë sa madhësia e kontinenteve të tëra. Po shohim një përshpejtim gjithnjë e në rritje në Groenlandë.”

Studimi u përqendrua posaçërisht në Kinën bregdetare, ku disa nga qytetet më të mëdha të botës, si Shangai, Shenzhen dhe Hong Kongu, ndodhen në toka të ulëta dhe të buta në deltën e lumenjve. Këto zona janë të favorshme për bujqësinë, tregtinë dhe zhvillimin urban, por ato kanë një pengesë serioze: kanë prirje natyrore të ulen me kalimin e kohës. Sot, aktiviteti njerëzor po e përshpejton këtë proces.

Shembulli i Shangait

Tërheqja e tepërt e ujërave nëntokësore nga njerëzit shkakton fundosjen e tokës. Në Shangai, për shembull, disa zona të qytetit u fundosën më shumë se një metër gjatë shekullit të 20-të për shkak të këtij fenomeni. Ky është një ritëm shumë më i shpejtë se rritja e nivelit të detit vetëm. Dhe kur fundosja e tokës kombinohet me rritjen e nivelit të detit, rreziku i përmbytjeve rritet në mënyrë dramatike.

Lin paralajmëroi se edhe një ngritje prej disa centimetrash mund të rrisë ndjeshëm rrezikun e përmbytjeve në delta.

“Këto zona nuk janë vetëm të rëndësishme kombëtare, por edhe qendra industriale ndërkombëtare. Nëse do të ndodhnin rreziqe bregdetare, zinxhiri global i furnizimit do të ishte i prekshëm.”

Megjithatë, ka shenja se situata mund të kontrollohet me ndërhyrje në kohë. Kur Shangai e kuptoi shkallën e problemit, filloi të rregullonte më rreptësisht përdorimin e ujërave nëntokësore dhe të rifuste ujëra të ëmbla nëntokësore për të ndaluar fundosjen. Sipas Lin, qyteti nuk po fundoset më me të njëjtën shpejtësi pikërisht sepse e njohu kërcënimin herët dhe veproi në përputhje me rrethanat.

Hartat dhe masat e rrezikut

Studimi gjithashtu prodhoi harta rreziku që mund të ndihmojnë qeveritë të identifikojnë zonat më të prekshme dhe të planifikojnë më mirë mbrojtjen e tyre. Mesazhi i studiuesve shtrihet përtej Kinës. Nga Nju Jorku në Xhakarta, shumë qytete bregdetare përballen me presione të ngjashme. Zonat e ulëta pranë detit kanë qenë gjithmonë tërheqëse për vendbanimet dhe zhvillimin e qytetërimeve, por është pikërisht ky konformacion gjeografik që i bën ato veçanërisht të prekshme sot.

Siç vërejti Robert Kopp, profesor në Universitetin Rutgers dhe bashkautor i studimit, të dhënat gjeologjike na ndihmojnë të kuptojmë më mirë rreziqet me të cilat përballen qytetet moderne bregdetare. Studiuesit theksojnë se menaxhimi i ujërave nëntokësore, forcimi i infrastrukturës — si projektet e kullimit dhe digat — dhe planifikimi afatgjatë për të adresuar përmbytjet më të shpeshta mund të kufizojnë ende ndikimet./Lajmi i Fundit