“Gratë janë pa tru”/ Deklarata që çuditi rrjetin e zyrtarit taleban kur gruaja 18-vjeçare po kërkonte divorcin

Një grua 18-vjeçare, me fytyrën të mbuluar plotësisht me nikab dhe me syze dielli, qëndron përballë një ish-komandanti të talebanëve, sot zyrtar i lartë në veri të Afganistanit.

Ajo kërkon të divorcohet nga bashkëshorti, të cilin e akuzon se e ka keqtrajtuar dhe rrahur për muaj me radhë.

“Nëse do të kishte qoftë edhe një mundësi që të jetonim së bashku, nuk do të isha këtu. E kam marrë vendimin tim”, i thotë ajo.

Skena, e dokumentuar nga BBC gjatë një rasti të rrallë kur medias iu lejua qasje në botën e talebanëve, pasqyron realitetin në Afganistan pesë vjet pas rikthimit të tyre në pushtet.

Zyrtari përballë gruas së re është Abdullah Sarhadi, ish-komandant ushtarak i talebanëve. Fillimisht, ai përpiqet ta bindë që të mos ndahet nga bashkëshorti.

“Mendoje: ‘Kush do të martohet me mua pasi të divorcohem?’. Do të të duhet të bësh shumë kompromise, përndryshe do të humbasësh dinjitetin dhe nderin”, i thotë ai.

Përgjigjja e saj është e menjëhershme: “Zoti guvernator, nderi dhe dinjiteti im tashmë janë shkatërruar”.

“Gratë janë pa mend dhe kanë më pak inteligjencë”

Sarhadi këmbëngul se e reja, të cilën BBC e quan Tuba, pa përdorur emrin e saj të vërtetë, duhet të qëndrojë në martesë. Më vonë, përpara zyrtarëve burra, truprojave dhe të moshuarve të komunitetit, ai thotë se gratë janë “pa mend” dhe “kanë më pak inteligjencë”, duke shkaktuar të qeshura mes të pranishmëve.

Sipas BBC-së, bashkëshorti i 18-vjeçares kërkon, në këmbim të pranimit të divorcit, një shumë katër herë më të madhe se ajo që ishte dhënë në kohën e martesës. Familja e saj refuzon ta paguajë.

Guvernatori propozon që gruas t’i jepet një dhomë më vete dhe që zyrtarët ta paralajmërojnë bashkëshortin të mos e godasë më, duke i bërë të qartë se në të kundërt do të përfundojë në burg.

Familja nuk bindet. Babai i saj deklaron se do t’u drejtohet gjykatave, megjithëse në sistemin gjyqësor të talebanëve është jashtëzakonisht e vështirë që një grua të marrë divorcin pa pëlqimin e bashkëshortit.

Historia e vetë Sarhadit ilustron rrugëtimin e disa prej njerëzve që qeverisin sot Afganistanin. Sipas BBC-së, ai shërbeu si komandant ushtarak gjatë periudhës së parë të sundimit të talebanëve në vitet 1990.

Ai u dorëzua në vitin 2001, kur koalicioni i udhëhequr nga SHBA-ja rrëzoi regjimin, dhe qëndroi për vite me radhë i burgosur në Guantanamo përpara se të lirohej.

Pas rikthimit të talebanëve në pushtet në vitin 2021, Sarhadi u emërua guvernator, fillimisht në provincën Bamiyan dhe më pas në Jowzjan. Kohët e fundit mori detyrën e zëvendëskomandantit të një trupe ushtarake në Kunduz.

Në intervistën për BBC-në, ai nuk shfaq pendesë as për një prej akteve më simbolike të shkatërrimit të kryera nga talebanët: hedhjen në erë të statujave gjigante të Budës në Bamiyan në vitin 2001.

Fillimisht shmang pyetjet, por më pas deklaron: “I shkatërrova me duart e mia”.

“Gjithçka që kemi bërë dhe që bëjmë është në përputhje me udhëzimin dhe ligjin e Zotit. Ne i shkatërrojmë idhujt në vend që t’i shesim. Pse duhet të pendohem? Ishte vullneti i Zotit”, shton ai.

Nga sulmet vetëvrasëse te drejtimi i burgjeve

Në Kabul, BBC takoi një tjetër person që kaloi nga lufta e armatosur në administrimin e regjimit të ri.

Habibullah Badr pranon se në të kaluarën ishte “përgjegjës për operacionet e kamikazëve” në kryeqytetin afgan.

“I njoh shumë mirë të gjitha rrugët dhe rrugicat. Kishim të gjithë informacionin që na nevojitej për Kabulin”, thotë ai.

Sulmet vetëvrasëse të talebanëve u morën jetën mijëra njerëzve në Afganistan, mes tyre shumë civilëve. Megjithatë, Badr tregohet i rezervuar kur pyetet për sulme konkrete, duke argumentuar se diskutimi për to mund të “rihapë plagët”.

I pyetur për viktimat civile, ai pretendon se objektivat e talebanëve ishin autokolonat amerikane dhe se qytetarët ishin paralajmëruar të qëndronin larg bazave të huaja ushtarake.

Më vonë, Badr u bë zëvendësdrejtues i burgjeve në të gjithë vendin. Ai përfundoi duke drejtuar pikërisht burgun ku qeveria e mëparshme e kishte mbajtur të dënuar me vdekje.

Momenti i sikletshëm përpara një zyrtari taleban

Gjatë një aktiviteti për nder të Badr, një burrë guxon të ngrejë publikisht çështjen e arsimimit të vajzave.

“Zoti Badr është burim krenarie për Afganistanin dhe një luftëtar i madh. Por kam edhe një ankesë. Nëse shkollat dhe arsimi do të ishin të hapura për të gjithë, kjo do të ishte një vepër e madhe për Afganistanin. Shpresoj të mos ju fyej”, thotë Sultan Mohammad Talai.

Pasohet nga një heshtje e sikletshme. Pak më vonë, mikrofonin ia largojnë.

“Kërkova që shkollat të rihapen për vajzat. Kërkimi i dijes është detyrim në Islam si për burrat, ashtu edhe për gratë”, shpjegoi ai më vonë për BBC-në.

“Kisha edhe gjëra të tjera që doja të thosha, por nuk më lejuan të vazhdoja”, shtoi ai.

“Gjithçka duhet ta shohim përmes prizmit të Sheriatit”

Pesë vjet pas rikthimit të talebanëve në pushtet, gratë janë përjashtuar nga shumica e vendeve të punës, nuk mund të ndjekin universitetet dhe nuk lejohen të udhëtojnë vetëm apo të vizitojnë parqe dhe hapësira argëtimi.

BBC ia ngriti këtë çështje zëdhënësit të qeverisë së talebanëve, Zabihullah Mujahid, i cili zbuloi publikisht për herë të parë se emri i tij i vërtetë është Tahir Shah Sediqi.

Në vitin 2021, dy ditë pas marrjes së Kabulit, ai kishte deklaruar se gratë do të mund të punonin dhe studionin “brenda kufijve” që do të përcaktonin talebanët dhe se do të kishin një rol aktiv në shoqëri.

I pyetur pse këto premtime nuk u mbajtën, ai u përgjigj: “Ne jemi të përkushtuar ndaj të drejtave të grave, lirisë së shprehjes dhe çështjeve të tjera brenda Sheriatit. Gjithçka duhet ta shohim përmes prizmit të Sheriatit”.

Ai argumentoi gjithashtu se prania e grave në zyra si e tija “do të çonte në imoralitet” dhe “do të cenonte dinjitetin e tyre”.

Për arsimimin e grave, zëdhënësi i talebanëve tha se çështja “është në diskutim” dhe se nevojitet një “zgjidhje e bazuar në Sheriat”.