Tregu që dikur gjeneronte 700 milionë euro! BASTET sportive drejt rikthimit: Kush ka gjasa të marrë licencë?

Në vitin 2022, kryeministri Edi Rama pranoi se, pavarësisht ndalimit, ekonomia e basteve online ende po “lulëzonte”. “Po flasim për nxjerrjen e këtij aktiviteti nga ekonomia e zezë dhe nxjerrjen e fitimeve në dritë, sepse askush nuk mund ta bllokojë atë – madje as Kina”, tha Rama në atë kohë.

Por, pavarësisht miratimit të legjislacionit për rihapjen e tregut në vitin 2024, janë dashur më shumë se dy vjet për të detajuar detajet e ligjit dhe e rregulloreve.
Edhe tani, mbeten disa të panjohura. Kur do të nisë raundi i parë i licencimit? Sa licenca do të jenë të disponueshme? Dhe, më e rëndësishmja: a e ka zbehur oreksin e shqiptarëve për baste 8 vjet pas ndalimit të tyre?

Pse u ndaluan bastet sportive?

Në vitin 2018 – viti kur parlamenti votoi për ndalimin – tregu i basteve sportive në Shqipëri gjeneronte një xhiro vjetore prej 700 milionë eurosh. Bastet me pakicë ishin shumë të përqendruara, me 4,000 pika bastesh që i shërbenin një popullsie prej pak më shumë se 2.8 milionë banorësh.

“Kishte shumë zyra bastesh në Shqipëri – kudo, pranë shkollave dhe në lagjet lokale”, shpjegon Hendri Hanaj, themelues dhe partner në firmën ligjore tregtare Hashtag Lawyers. “Qeveria u detyrua të bënte diçka sepse po dilte jashtë kontrollit.”
Sipas Hanajt, bastet në shkallë të vogël ishin gjithashtu tepër të përhapura. “Të gjithë po vinin baste”, thotë ai. “Jo qindra apo mijëra euro, por të gjithë po vinin baste në shuma të vogla.”

Rritja e shpejtë e sektorit të basteve po shkaktonte shqetësim në rritje midis politikanëve, duke nxitur frikën e varësisë së përhapur dhe ndikimin e saj në familjet me të ardhura të ulëta. Kryeministri Rama, një ish-basketbollist, ngriti gjithashtu shqetësime në lidhje me integritetin e sporteve dhe pretendoi se disa kompani bastesh kishin lidhje me krimin e organizuar.

“Po zhvillojmë një luftë frontale me të keqen e rrënjosur thellë në shoqërinë tonë gjatë viteve», i tha ai parlamentit në tetor 2018, përpara votimit për të ndaluar bastet.
Megjithatë, në vitet pas ndalimit, u bë e qartë se bastet nuk ishin zhdukur: ato thjesht ishin mbajtur në fshehtësi.

Sipas vlerësimeve fillestare nga Gaming Compliance International (GCI), tregu i parregulluar i basteve sportive online në Shqipëri gjeneroi një të ardhur bruto prej 117 milionë dollarësh në vitin 2024, duke u rritur në 126 milionë dollarë në vitin 2025. Kur përfshihen kazinotë dhe pokeri online, totali i parregulluar i brutove bruto online arriti në rreth 229 milionë dollarë vitin e kaluar.

Si do të jetë tregu i ri i basteve në Shqipëri?

Pavarësisht kthesës së tij të dukshme, Rama është i qartë se nuk dëshiron të kthehet në “kaosin” e basteve me pakicë të përhapura në Shqipëri.

Këtë herë, do të lejohen vetëm bastet online. Dyqanet fizike të basteve dhe sallat e lojërave të fatit do të vazhdojnë të jenë tërësisht të ndaluara, me kazinotë që mbeten të kufizuara në një numër të vogël ambientesh në hotele me pesë yje.

Hyrja në treg do të kontrollohet gjithashtu rreptësisht. Legjislacioni i ri i Shqipërisë për bastet sportive hap rrugën për “deri në” 10 licencues, me numrin e saktë që do të vendoset nga Komisioni i Licencimit kur të hapë procesin e aplikimit.

Kjo do të thotë që vetëm një grusht operatorësh mund të lejohen të hyjnë në fillim, duke testuar ujërat e tregut të rregulluar rishtazi.

Qeveria parashikon që organizimi i ri mund të sjellë rreth 2 miliardë lekë (20 milionë euro) në të ardhura publike në vit, me 15% të të ardhurave bruto që shkojnë direkt në një “fond të veçantë” për kulturën, sportin, teknologjinë dhe inovacionin.
Megjithatë, eksperti ligjor Hanaj beson se vitet e ndalimit mund ta kenë zbehur entuziazmin e Shqipërisë për bastet sportive.

“Ka një oreks për sportet, por është zbehur me kalimin e kohës”, thotë ai. “Njerëz si babai im, ose kushërinjtë e mi që janë më të mëdhenj se unë, i pëlqejnë më shumë sportet. Sigurisht, njerëzit do të vënë bast, por nuk mendoj se do të jetë aq masiv sa më parë”.

Për shkak të pagesave dixhitale, tregu vetëm online do të jetë gjithashtu “më i lehtë për qeverinë për t’u monitoruar dhe kontrolluar”, shton ai.
Ajo që dimë deri më tani rreth kornizës
Siç thekson Hanaj, gjurmueshmëria dhe mbikëqyrja do të jenë një pjesë kyçe e kuadrit të ri të Shqipërisë. Duke përfituar nga struktura vetëm dixhitale, lojtarët duhet të regjistrohen në internet duke përdorur një kartë identiteti kombëtare. Bastet me para në dorë janë të ndaluara dhe pagesat duhet të përpunohen nga bankat, institucionet e licencuara të parave elektronike ose ofruesit e pagesave.

Nga ana e tyre, operatorët duhet të monitorojnë të gjitha transaksionet dhe të ruajnë të dhënat e lojtarëve për të paktën tre vjet. Ata gjithashtu duhet të zbatojnë regjistrin kombëtar të vetë-përjashtimit, me informacionin mbi lojtarët e përjashtuar të ruajtur në mënyrë dixhitale. Sipas raporteve të medias, anëtarët më të gjerë të familjes do të jenë në gjendje të kërkojnë që një i afërm të përjashtohet nga lojërat e fatit, në vend që përgjegjësia të bjerë vetëm mbi vetë lojtarin.

Do të ketë gjithashtu një detyrim për të informuar lojtarët për rreziqet e lojërave të fatit dhe shanset për të fituar, si dhe për t'i drejtuar ata drejt burimeve të mbështetjes. Megjithatë, Shqipëria aktualisht nuk ka një qendër të dedikuar këshillimi ose rehabilitimi për lojërat e fatit.

Në qershor të këtij viti, qeveria finalizoi gjithashtu udhëzimet për pezullimin dhe revokimin e licencave të basteve. Operatorët që shkelin rregullat e licencimit dy herë brenda një periudhe trevjeçare mund t’iu pezullohet licenca për një periudhë nga 30 ditë deri në dy vjet. Gjatë kësaj kohe, ata nuk do të jenë në gjendje të pranojnë baste. Nëse ndodh një shkelje e tretë, licenca mund të revokohet.

Përveç taksës prej 15% mbi të ardhurat nga prodhimi i përgjithshëm (GGR) për "fondin special", operatorët do të paguajnë gjithashtu normën standarde të taksës së korporatave prej 15% të Shqipërisë, përveç taksave vendore dhe tarifës së licencës. Kjo e fundit, e cila përcaktohet nga ofertat, por është e vendosur në një minimum prej 400 milionë lekësh (4 milionë euro), do të paguhet në këste gjatë afatit 10-vjeçar të licencimit.

Kush ka gjasa të marrë një licencë?

Operatorët që shpresojnë të marrin një pjesë të tregut shqiptar do të përballen me disa pengesa të rëndësishme hyrëse . Ata do të duhet të jenë të regjistruar si shoqëri aksionare shqiptare, të demonstrojnë përvojë në lojërat e fatit në të paktën tre tregje të BE-së ose OECD-së, të kenë një xhiro prej të paktën 2 miliardë lekësh (20 milionë euro) në vitin e fundit financiar dhe të zotërojnë të paktën 40 milionë lekë (400,000 euro) kapital aksionar.

Bazuar në këto kritere kryesore, licencat do të jepen nëpërmjet një sistemi të bazuar në pikë. Do të jepen deri në 30 pikë bazuar në ofertat për tarifën e licencës, ku ofertuesi më i lartë merr të gjitha 30 pikët. Përveç kësaj, deri në 30 pikë do të jepen për përvojën në sektorin e lojërave të fatit, 20 për qeverisjen dhe organizimin, 15 për teknologjinë dhe softuerin dhe pesë për një plan biznesi trevjeçar.

Sipas Hanajt, këto kritere duket se janë hartuar për të favorizuar kompanitë e mëdha ndërkombëtare.

“Ka shumë kushte për të marrë licencën dhe asnjë kompani shqiptare, të paktën, nuk do të ishte në gjendje t’i përmbushte ato – ose të paktën asnjë që është e interesuar të vërë baste”, shpjegon ai. “Nuk është se kompanitë shqiptare nuk janë të afta – sigurisht që ato janë të afta të jenë në përputhje me rregullat. Mendoj se qeveria po kërkon kompani që kanë eksperiencë për shumë vite, gjë që do të ishte më mirë për tregun.”

Një klauzolë në rregulloret e fundit duket se e mbështet këtë pikëpamje – pasi Komisioni i Licencimit vendos të nisë procedurën konkurruese, ai duhet të shpallë një thirrje për aplikime brenda shtatë ditëve. Sipas udhëzimeve, kjo duhet të bëhet në faqen e tij të internetit, në Buletinin e Njoftimeve Publike të Shqipërisë dhe “në dy gazeta ndërkombëtare”.

Në korrik 2026 – më shumë se dy vjet pasi parlamenti miratoi rihapjen e pjesshme të tregut – Autoriteti i Mbikëqyrjes së Lojërave të Fatit tha se të tetë rregulloret zbatuese ishin finalizuar.

Por, ndërsa operatorët presin që të fillojë legalizimi, autoritetet heshtin në lidhje me afatin e saktë kohor për zbatimin e këtij vendimi. Në kohën e publikimit, Ministria e Financave nuk i ishte përgjigjur një kërkese nga iGB për të sqaruar afatin kohor.

Me synimin e Shqipërisë për t’u anëtarësuar në BE rreth vitit 2030, licencat mund të jepen brenda një ose dy viteve të ardhshme, thotë Hanaj. “Por ky është vetëm mendimi im”, shton ai.

Ajo që mbetet gjithashtu e paqartë është saktësisht se sa nga 10 licencat do të jepen dhe nëse tregu ligjor do të jetë mjaftueshëm i madh për të mbështetur më shumë se një grusht kompanish.

Megjithatë, Hanaj beson se kostot e ulëta shtesë të hapjes së një faqeje bastesh me fokus në Shqipëri dhe tarifat e licencës “të menaxhueshme” do ta bëjnë tregun një perspektivë tërheqëse për operatorët e mëdhenj ndërkombëtarë.

Shqipëria dikur një vend me aktivitet të zjarrtë bastesh, duke tejkaluar peshën e saj demografike krahasuar me vendet e tjera, në vëllimet e basteve. Megjithatë, që kur bastet arritën kulmin në vitin 2018, popullsia e Shqipërisë ka rënë nga 2.8 milionë në 2.4 milionë dhe mbetet një vend me të ardhura relativisht të ulëta.

“Ka rreth 12 banka në Shqipëri dhe nuk mendoj se tregu e mbështet këtë”, thekson Hanaj. “Por ato janë ende këtu dhe ende punojnë.” /MAPO