Kanceri i gojës/ Shenjat që nuk duhet t’i injoroni

Kanceri oral është një lloj kanceri që mund të prekë zona të ndryshme të zgavrës orale, siç janë gjuha, mishrat e dhëmbëve, faqet dhe buzët.

Simptomat mund të duken të parëndësishme në fillim, por zbulimi i hershëm është thelbësor për të rritur shanset e shërimit.

Ky lloj kanceri shfaqet kryesisht tek të rriturit mbi 50 vjeç, por mund të prekë edhe të rinjtë, veçanërisht ata që janë të ekspozuar ndaj faktorëve të caktuar të rrezikut. Në shumë vende të evropës,kjo është një sëmundje mjaft e zakonshme, por shpesh neglizhohet ose diagnostikohet vonë.

Çfarë është kanceri oral?

Kanceri oral është një formë kanceri që prek mukozën orale, indin që mbështjell pjesën e brendshme të gojës. Mund të zhvillohet në zona të ndryshme: gjuhë, mishra të dhëmbëve, qiellzë, faqe të brendshme, buzë dhe fyt.

Lloji më i zakonshëm është karcinoma me qeliza skuamoze, e cila lind në qelizat epiteliale të sheshta të quajtura qeliza skuamoze. Këto qeliza mbulojnë të gjithë sipërfaqen e brendshme të gojës. Lloje të tjera, më pak të zakonshme përfshijnë:

Karcinoma verukoze, një variant më pak agresiv por i rrallë;
Melanoma orale, e cila zhvillohet nga qelizat që prodhojnë pigment.

Simptoma që nuk duhet t’i injoroni

Shenjat e kancerit oral fillimisht mund të jenë të lehta ose të ngatërrohen me probleme të vogla të përditshme. Megjithatë, ka simptoma të përsëritura që nuk duhen injoruar: Lezione, kore ose plagë që nuk shërohen pas 2 javësh; Ënjtje, trashje ose gunga në mishrat e dhëmbëve, buzë, gjuhë ose qiellzë; Njolla të bardha, të kuqe ose me njolla në mukozë; Gjakderdhje nga goja pa një shkak të dukshëm; Ndjesi shpimi gjilpërash ose humbje ndjesie në gojë ose buzë; Dhimbje të vazhdueshme në gojë, nofull ose vesh; Vështirësi në përtypje, gëlltitje ose të folur; Gropa që papritmas bëhen të pakëndshme ose nuk përshtaten më siç duhet.

Njohja e hershme e këtyre shenjave mund të bëjë një ndryshim, veçanërisht për diagnozën e hershme.

Shkaqet kryesore

Kanceri oral zhvillohet kur qeliza të caktuara në mukozën orale pësojnë mutacione në ADN-në e tyre. Në vend që të vdesin, këto qeliza vazhdojnë të shumohen në mënyrë të pakontrolluar, duke formuar një masë tumorale.

Faktorët më të rëndësishëm të rrezikut përfshijnë:

Pirja e duhanit të cigareve, purove ose pipave, si dhe përtypja ose thithja e duhanit (snus, nargjile);
Alkooli, veçanërisht nëse konsumohet në sasi të mëdha dhe kombinohet me duhan;
Ekspozimi i zgjatur ndaj rrezeve UV, të cilat mund të nxisin kancerin e buzëve;
Virusi i papillomës njerëzore (HPV), një virus seksualisht i transmetueshëm i përfshirë gjithashtu në kancerin e fytit;

Një histori familjare e kancerit të gojës ose të kokës dhe qafës.
Është e rëndësishme të mbahet mend se rreziku rritet ndjeshëm kur kombinohen faktorë të shumtë.

Si stadifikohet kanceri?

Kur një mjek dyshon për kancer oral, kryhen teste specifike për të vlerësuar madhësinë e tumorit, shtrirjen e tij dhe praninë e metastazave.

Ky klasifikim ndjek sistemin TNM:

T (Tumori): tregon madhësinë dhe shtrirjen e vendit primar.
N (Nyjet limfatike): tregon nëse kanceri është përhapur në nyjet limfatike aty pranë.
M (Metastaza): tregon praninë e qelizave tumorale në pjesë të tjera të trupit.
Fazat kryesore janë:

Faza 1 (T1): tumor më i vogël se 2 cm, i lokalizuar.
Faza 2 (T2): tumor midis 2 dhe 4 cm, ende i lokalizuar.
Faza 3 (T3): tumor më i madh se 4 cm ose me përfshirje të nyjeve limfatike.
Faza 4 (T4): përhapja e tumorit në inde ose organe të tjera, me metastaza të mundshme.

Rruga e trajtimit: e personalizuar dhe multidisiplinare
Trajtimi i kancerit oral varet nga disa faktorë: vendndodhja e tumorit, madhësia, faza, gjendja e përgjithshme e pacientit dhe qëllimet terapeutike (kurative ose paliative).

Plani i trajtimit shpesh përcaktohet nga një ekip multidisiplinar i përbërë nga onkologë, kirurgë maksilofacialë, onkologë radioterapie, dentistë, terapistë të të folurit dhe nutricionistë.

Një kontroll dentar është thelbësor para fillimit të trajtimit. Trajtimet e kancerit mund të dobësojnë sistemin imunitar dhe t’i bëjnë dhëmbët dhe mishrat e dhëmbëve më të prekshëm.

Lënia e duhanit dhe alkoolit rekomandohet fuqimisht për të përmirësuar përgjigjen ndaj trajtimit.

Kirurgjia: Hapi i Parë në Shumicën e Rasteve

Kirurgjia është shpesh trajtimi fillestar, veçanërisht në rastet e lokalizuara. Procedura përfshin heqjen e tumorit dhe, nëse është e nevojshme, të indeve të afërta.

Në raste më pak të avancuara, mund të përdoret terapia fotodinamike (PDT), një teknikë më pak invazive. Në raste më komplekse, kirurgu mund të ketë nevojë të:

Heqë një pjesë të mukozës ose gjuhës (glosektomi e pjesshme);

Rikonstruktojë me transplante lëkure ose kockash, shpesh të marra nga krahu ose gjoksi;
Zëvendësojë pjesë të strukturave të kockave ose të fytyrës me proteza të bëra me porosi.
Nyjet limfatike të afërta shpesh hiqen gjatë operacionit për të parandaluar përhapjen e qelizave të padukshme tumorale.

Terapia me Rrezatim: Shkatërrimi i Qelizave të Mbetura
Terapia me rrezatim përfshin rrezatimin e zonës së prekur me rreze energjie për të eliminuar çdo qelizë tumorale të mbetur pas operacionit. Në disa raste, mund të përdoret vetëm.

Efektet anësore më të zakonshme:

Gojë e thatë (kserostomi);
Dhimbje dhe ulçera në mukozë;
Ndryshime në shije dhe humbje të oreksit;
Ngurtësi e nofullës, lodhje, erë e keqe e gojës.
Këto simptoma kanë tendencë të zhduken pasi të përfundojë trajtimi. Ekziston edhe kurioterapia, e cila përfshin implantimin direkt të burimeve radioaktive në tumor, e dobishme për kancerin e gjuhës në fazat e hershme.

Kimioterapia: një armë shtesë

Kimioterapia përdoret në raste më të avancuara, kur tumori është përhapur ose në kombinim me radioterapinë. Substancat e administruara dëmtojnë ADN-në e qelizave tumorale, duke parandaluar rritjen e tyre.

Megjithatë, ato ndikojnë edhe në qelizat e shëndetshme, duke shkaktuar:

Lodhje;
Të përziera, rënie flokësh;
Ulçera në gojë;
Rritje të ndjeshmërisë ndaj infeksioneve, për shkak të një sistemi imunitar të dobësuar.
Terapitë e synuara: trajtime të personalizuara

Kur tumori nuk i përgjigjet trajtimeve tradicionale ose është në një fazë shumë të avancuar, mund të përdoren terapi molekulare të synuara. Këto ilaçe veprojnë në proteina specifike të pranishme vetëm në qelizat tumorale.

Jo të gjithë pacientët janë të përshtatshëm: kërkohet testimi gjenetik dhe molekular për të verifikuar efektivitetin e tij. Nëse tregohet, kjo terapi mund të ngadalësojë ose ndalojë përparimin e sëmundjes.

A e dinit se…?

 Disa kancere orale zbulohen nga dentisti gjatë një kontrolli. Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme të mos anashkaloni kontrollet e rregullta.

 Pas operacionit të gjuhës ose nofullës, një terapist i të folurit luan një rol kyç në rikuperimin e të folurit dhe gëlltitjes.

 Pacientët që ndalojnë pirjen e duhanit dhe alkoolin gjatë trajtimit kanë më shumë gjasa të shërohen dhe të zvogëlojnë rrezikun e rikthimit.