SPAK, Drejtësi, Teatër Politik apo Mjet Frikësimi?

Edmond Petraj, avokat

Në një vend ku korrupsioni është kthyer në mënyrë jetese dhe pandëshkueshmëria ka qenë rregull për dekada, krijimi i SPAK-ut u prit me shpresë nga një pjesë e madhe e qytetarëve. Më në fund, drejtësia do të godiste të fuqishmit, jo vetëm "peshqit e vegjël." Por, si shumë reforma në Shqipëri, edhe kjo duket se ka marrë një drejtim tjetër—jo si instrument i barazisë para ligjit, por si një mjet që shpeshherë shërben për spektakël politik, për të mbajtur ekuilibrat e pushtetit dhe për të projektuar një imazh të rremë të luftës kundër korrupsionit.

Arrestimet si Mjet Propagande

Në çdo demokraci të zhvilluar, drejtësia vepron mbi bazën e fakteve dhe provave të pakundërshtueshme, jo mbi nevojat politike apo presionin e opinionit publik. Por në Shqipëri, SPAK duket se ka zgjedhur një qasje tjetër: arrestime të bujshme, shpesh të mbështetura në prova të dobëta, të shoqëruara me fushata të koordinuara në media për të krijuar perceptimin se "drejtësia po funksionon." Në vend që të ndjekë një proces të qetë, profesional dhe të pandikuar nga emocionet politike, SPAK i ka kthyer arrestimet në një lloj shfaqjeje televizive.

Dosjet e hetimit shpesh dalin në media përpara se të zyrtarizohen, duke i kthyer të akuzuarit në të dënuar që përpara se gjykata të ketë dhënë një vendim. Me këtë logjikë, drejtësia nuk bëhet në sallat e gjyqit, por në studiot televizive dhe në rrjetet sociale. Rreziku i Standardeve të Dyfishta Një nga kritikat më të mëdha që mund të bëhet ndaj SPAK është fakti se goditja nuk është e barabartë për të gjithë. Disa individë përfundojnë në qeli për çështje relativisht të vogla, ndërsa të tjerë, për të cilët ka dyshime shumë më të forta, vazhdojnë aktivitetet e tyre të pashqetësuar. Përse disa zyrtarë arrestohen me urgjencë, ndërsa për të tjerë hetimet zgjasin pafundësisht? A ka një filtër politik në përzgjedhjen e çështjeve që duhet të trajtohen me prioritet? Ka shumë raste kur emra të njohur të politikës janë përmendur në afera korruptive, por nuk janë prekur asnjëherë nga drejtësia.

Ndërkohë, të tjerë janë arrestuar menjëherë, ndonjëherë mbi baza të diskutueshme. Ky fenomen krijon përshtypjen se SPAK po përdoret si një vegël e kontrollit politik, jo si një institucion i pavarur që vepron mbi parimet e barazisë para ligjit. Abuzimi me Masat e Sigurisë: Paraburgimi si Dënim Paraprak Një tjetër problem i madh i SPAK është përdorimi i arrestimit si masë sigurie, edhe kur nuk ka arsye të forta ligjore për ta justifikuar. Në shumë raste, individët arrestohen pa pasur prova të mjaftueshme për një dënim përfundimtar.

Kjo krijon një perceptim të qartë se SPAK e përdor burgun jo si një mjet për të garantuar drejtësinë, por si një mënyrë për të ndërtuar presion mbi të akuzuarit dhe për të dhënë mesazhe politike. Në një shtet demokratik, masa e arrestit duhet të jetë mjeti i fundit, që përdoret vetëm nëse ekziston një rrezik real i arratisjes ose i ndikimit në hetime. Por në Shqipëri, ajo po kthehet në normë. Kjo qasje jo vetëm që dëmton besimin tek drejtësia, por edhe e shndërron atë në një instrument hakmarrjeje.

Presioni Ndërkombëtar dhe Iluzioni i "Reformës së Suksesshme"

Një tjetër faktor që nuk mund të neglizhohet është roli i ndërkombëtarëve në funksionimin e SPAK. Meqë reforma në drejtësi u promovua si një sukses i madh nga SHBA dhe BE, institucionet ndërkombëtare duket se janë të prirura ta mbështesin SPAK-un në çdo veprim, pavarësisht se si po zbatohet ai në praktikë. Kjo ka krijuar një situatë ku çdo kritikë ndaj SPAK shihet si një sulm ndaj drejtësisë së re, kur në fakt, kritikat janë të domosdoshme për të shmangur devijimet e sistemit. Reforma në drejtësi nuk mund të matet me numrin e arrestimeve, por me cilësinë e hetimeve dhe me aftësinë për të ndërtuar një sistem që nuk përdoret si mjet politik.

Nëse SPAK vazhdon të veprojë me logjikën e "arrestimeve të bujshme" dhe jo të një procesi të drejtë, atëherë reforma në drejtësi nuk do të sjellë ndryshimin e vërtetë që qytetarët presin. A Duhet një SPAK për SPAK-un? Nëse ka një institucion që duhet të hetohet sot në Shqipëri, ndoshta ai është vetë SPAK-u. Duhet një transparencë më e madhe për mënyrën sesi përzgjidhen çështjet, sesi sigurohen provat dhe nëse ka ndikime të jashtme në vendimmarrjet e tij.

Drejtësia duhet të jetë e pavarur, por mbi të gjitha, duhet të jetë e drejtë. Nëse SPAK vazhdon të funksionojë me këtë logjikë selektive dhe spektakolare, atëherë nuk kemi ndërtuar një sistem drejtësie të fortë, por thjesht një mekanizëm të ri për të riformatuar pushtetin politik në vend. Në fund të fundit, pyetja që duhet të bëjmë nuk është vetëm "Kush do të arrestohet nesër?", por edhe "Kush po e kontrollon drejtësinë dhe për çfarë qëllimesh?" Nëse nuk japim përgjigje të qarta për këtë, atëherë reforma në drejtësi do të mbetet një eksperiment i dështuar, që mund të shërbejë për të ndryshuar lojtarët, por jo për të ndryshuar lojën.