Pakti Rama-Meloni, ‘Amnesty International’: Marrëveshje katastrofike për emigrantët

Dërgimi dhe mbajtja e emigrantëve dhe azilkërkuesve në qendra jashtë territorit italian, në kuadër të Marrëveshjes Itali–Shqipëri, po rrezikon sigurinë, lirinë dhe të drejtat e njeriut të njerëzve, tha Amnesty International në një raport.

Raporti ‘Ndalimi ekstraterritorial i emigrantëve dhe detyrimet për të drejtat e njeriut’ analizon marrëveshjen e vitit 2023 për krijimin e dy qendrave të migracionit në Shqipëri, të administruara nga autoritetet italiane.

Kjo marrëveshje ka çuar në transferimin me forcë të qindra personave, të cilët përballen me mundësinë e mbylljes në qendra ndalimi, ndërsa shumë prej tyre nuk kanë mundësi të kenë akses në ndihmë juridike.

Kushtet atje dhe kostoja e rëndë njerëzore e politikave italiane të transferimit jashtë territorit kanë bërë që disa persona të vetëdëmtohen ose të tentojnë vetëvrasjen.

“Ndalimi jashtë territorit synon në fund të fundit parandalimin dhe përpjekjen për t’i zhvendosur dhe shmangur si përgjegjësitë për t’iu përgjigjur njerëzve që migrojnë, ashtu edhe detyrimin për t’u ofruar azil atyre që kanë nevojë për të. Marrëveshja e Italisë me Shqipërinë tregon edhe një herë kostot e pashmangshme të kësaj qasjeje për të drejtat e njeriut”, tha Eve Geddie, Drejtoreshë e Zyrës së Amnesty International për Institucionet Evropiane.

“Pak para se marrëveshja të hynte në fuqi, Amnesty International ngriti alarmin për ndikimin e dëmshëm që ajo do të kishte në mënyrë të pashmangshme mbi të drejtat e njerëzve në vështirësi në det dhe të personave të transferuar në Shqipëri. Është e qartë se këto shqetësime tashmë janë materializuar.”

Amnesty International beson se gjetjet e saj duhet të shërbejnë si një paralajmërim për BE-në për ndikimin katastrofik të politikave të migracionit që kërkojnë të mbështeten gjithnjë e më shumë te vendet jashtë kufijve të BE-së për menaxhimin e migracionit, në kurriz të zgjerimit të rrugëve të sigurta dhe të rregullta të migrimit.

Mizori e panevojshme

Midis tetorit 2024 dhe janarit 2025, Italia kreu tre operacione detare dhe transferoi me forcë 74 persona, drejtpërdrejt nga ujërat ndërkombëtare në Shqipëri, në kuadër të marrëveshjes.

Pas një numri vendimesh të gjykatave italiane që rrëzuan urdhrat për ndalimin e këtyre personave, Italia ndaloi transferimet nga deti i hapur drejt Shqipërisë.

Megjithatë, në mars 2025, qeveria italiane ndryshoi marrëveshjen për të lejuar ndalimin në Shqipëri të burrave ndaj të cilëve Italia kishte nxjerrë urdhra dëbimi.

Si rezultat, gjatë 15 muajve të fundit, qindra persona — raportohet se mbi 500, kryesisht burra me ngjyrë — janë transferuar me forcë në qendrën e ndalimit në Gjadër.

Midis 11 prillit dhe 16 majit 2025, në qendrën e Gjadrit u regjistruan 42 incidente kritike, duke përfshirë të paktën dy tentativa për vetëvarje, një protestë gjatë së cilës tre persona u plagosën nga xhamat e thyer, si dhe raste të ndryshme të vetëdëmtimit.

Qeveria italiane ka penguar monitorimin e pavarur të zbatimit të marrëveshjes, përfshirë kufizimin e mbikëqyrjes parlamentare dhe anashkalimin e procedurave të zakonshme legjislative.

Duke kufizuar aksesin dhe mbikëqyrjen nga vëzhgues të pavarur të të drejtave të njeriut, ajo që ndodh në qendrat e ndalimit në Shqipëri mbetet kryesisht e mbuluar nga sekreti.

Megjithëse personat e ndaluar në Shqipëri janë nën juridiksionin italian, distanca e tyre fizike nga Italia, e kombinuar me aksesin e kufizuar te avokatët, gjykatat dhe garancitë e tjera ligjore, dobëson ndjeshëm efektivitetin e të drejtës për të kërkuar azil dhe për të pasur akses në drejtësi.

Një avokat i intervistuar nga Amnesty International tha se nuk kishte mundur të takohej me klientin e tij para seancës gjyqësore dhe nuk kishte pasur kohë të mjaftueshme për të përgatitur siç duhet mbrojtjen.

Sipas tij, procesverbalet e seancave të azilit, ku njerëzit përgjigjeshin vetëm me fjalë të shkurtra, me një ose pak fjalë, ishin një shenjë se ata ishin intimiduar ose frikësuar.

“Njerëzit e ndaluar në Shqipëri janë, në mënyrë të kuptueshme, të traumatizuar. Ata mund të kenë kaluar shkretëtirën, të jenë ndaluar dhe abuzuar në Libi, të kenë mbijetuar kalimin e detit me mjete lundruese të papërshtatshme për udhëtim dhe më pas, pas kapjes nga autoritetet italiane, të kenë kaluar ditë duke udhëtuar drejt Shqipërisë. Të tjerë, të transferuar nga qendrat e ndalimit në Itali, shkëputen me forcë nga jeta e tyre, duke lënë pas komunitetet dhe rrjetet e mbështetjes, dhe pritet që papritur të përballen me mjedise të reja, kontrolle, dokumentacion – të gjitha këto në kushte izolimi. Ajo që detyrohen të përjetojnë është një mizori e patolerueshme dhe e panevojshme”, tha Eve Geddie.

Dobësimi i shtetit të së drejtës

Gjykatat italiane dhe Gjykata e Drejtësisë e BE-së kanë konstatuar se rregullat dhe praktikat italiane lidhur me kërkesat për azil të paraqitura nga persona që vijnë nga vende të përcaktuara nga Italia si “të sigurta” — mbi bazën e të cilave aplikimet trajtohen përmes një procedure të përshpejtuar — nuk janë në përputhje me ligjin përkatës të BE-së dhe nuk ofrojnë garanci të mjaftueshme për aplikantët.

Pavarësisht vendimeve të përsëritura të gjykatave italiane që urdhëronin lirimin e personave të ndaluar në Shqipëri, qeveria italiane ka vazhduar me zbatimin e marrëveshjes.

Ajo është përpjekur të kufizojë shqyrtimin nga gjykatat të përcaktimit të vendeve “të sigurta”, duke iu drejtuar legjislacionit të parashikuar për situata urgjente, pa dhënë arsye që justifikojnë këtë qasje, duke cenuar kështu shtetin e së drejtës.

Edhe personat ndaj të cilëve Italia ka nxjerrë urdhra dëbimi dhe që ndodheshin tashmë në qendrat e ndalimit në Itali, i janë nënshtruar transferimeve të paligjshme ekstraterritoriale, jashtë parashikimeve të ligjit kombëtar dhe atij evropian.

“Është krejtësisht e qartë se modeli Itali–Shqipëri është i pamundur të zbatohet në përputhje me detyrimet e Italisë për të drejtat e njeriut. Ky realitet duhet të shërbejë si një alarm për BE-në, që çdo plan të ardhshëm për zgjerimin e përdorimit të ndalimit jashtë territorit dhe mjeteve të tjera të eksternalizimit të migracionit të vihet menjëherë në pritje”, tha Eve Geddie.

“Autoritetet italiane duhet ta ndërpresin menjëherë marrëveshjen me Shqipërinë, të zbatojnë alternativa ndaj ndalimit të emigrantëve, i cili sipas së drejtës ndërkombëtare duhet të mbetet gjithmonë masa e fundit, dhe të garantojnë procedura efektive dhe jodiskriminuese të azilit, si dhe pritje dinjitoze në territorin italian për të gjithë personat që kërkojnë mbrojtje ndërkombëtare. Të gjithë refugjatët dhe emigrantët duhet të kenë akses në garanci ligjore efektive dhe të përfitojnë nga monitorimi i pavarur.”